5 Nisan Kararlar?
5 Nisan Kararlar? « Türkiye Ekonomisi
1994 y?l?n?n ba??na gelindi?inde, Cumhuriyet tarihinin en büyük cari aç??? ve kamu aç??? makroekonomik dengesizliklerin boyutu görmek aç?s?ndan yeterlidir. Orta-uzun dönemde sürdürülemeyecek olan bu yap? ve politikalar 1994 y?l? Nisan ay?nda içine dü?ülen a??r iktisadi krizin olu?umundaki nedenlerdir.
Di?er yandan kriz sinyallerinin al?nmaya ba?land??? 1993 y?l?n?n son aylar? ile 1994 y?l?n?n Nisan ay? aras?nda geçen sürenin incelenmesi krizin yönetimi aç?s?ndan da oldukça yanl?? uygulamalara ba?vuruldu?unu göstermektedir. A??r? spekülatif sermaye giri?inin ekonomik dengeler üzerindeki olumsuz etkilerini Türkiye kadar a??r ya?am?? olan baz? geli?mekte olan ülkelerde krizin ortaya ç?kmas?yla birlikte al?nan önlemler ile krizin daha hafif atlat?lmas? mümkün olmu?tur. Ancak Türkiye'de ba?vurulan uygulamalar ve iktisadi kararlar krizin boyutunu art?r?c? etki yaratm??t?r denilebilir.
Bir ba?ka deyi?le, 1993 sonu ve 1994 ba??n? kapsayan dönemde Türkiye, kriz yönetiminde de ba?ar?s?z olmu?tur. 1993 y?l?n?n ortalar?nda siyasi otorite kamunun faiz yükünün çok yüksek oldu?unu ve k?sa dönemde uygulanacak politikalar?n faiz oranlar?n? dü?ürme amac? ta??yaca??n? aç?klamaya ba?lad?. Bu a?amada ekonomiye likidite enjekte edilmeye ba?land? ancak yüksek likidite ve dü?mesi beklenen döviz talebini h?zla art?rmaya ba?lad?. Di?er yandan yüksek cari aç?k da devalüasyon beklentilerini kamç?lamakta ve döviz talebini art?r?c? i?lev görmekteydi.
Siyasi otorite dövize olan talebi yüksek döviz rezervlerini satarak s?n?rlaman?n mümkün olaca??, bu ?ekilde piyasada dola?an paran?n ?MKB'ye yönlendirilebilece?i varsay?m? ile hareket etmekteydi. Bu varsay?mlar iki nedenle geçerli olmad?. Bunlardan birincisi büyük bankalar yüksek bir devalüasyon olaca?? bilgisi ile hareket etmekteydiler. Dolay?s?yla piyasaya sürülen döviz talebi k?rma i?levini yerine getirmekten uzak kalmakta ve piyasaya sürülen döviz giderek artan fiyatta al?c? bulmaktayd?.
Di?er yandan ?MKB, o dönem için 52 milyon dolar gibi dar bir i?lem hacmine sahipti ve piyasada dola?an spekülatif sermayeyi mas etme kapasitesine sahip olmaktan çok uzakt?. Sonuç olarak Ocak 1994'te döviz kuru 19 000 TL/$ Merkez Bankas? rezervleri 7 milyar dolar iken Nisan 1994'te döviz kuru 38 00 TL/$'a ç?karken, uluslararas? rezervler 3 milyar dolara dü?tü.
5 Nisan 1994'te hükümet dengeleri yeniden kurmak amac?yla yeni kararl?l?k önlemleri paketini ilan etti. Dövize olan ak?n? kesmek ve k?sa dönemli kamu borçlar?n? ödeyebilmek için May?s 1994 tarihinde %400 faizli borçlanma ka??tlar?n? piyasaya sürmek zorunda kald?. Dengeleri düzeltmeden yapay yolla faiz oranlar?n? dü?ürme çabas? faiz oranlar?nda çok daha yüksek oranda bir s?çramaya neden olmu?tur. Sonuç, ücretlerin dü?ürülmesi, i?sizlikte art??, yüksek bir devalüasyon ve üç basamakl? enflasyon döneminin aç?lmas? olarak kendini gösterdi.
Uygulaman?n ?çeri?i
?stikrar program?, enflasyon oran?n? azaltma, TL'ye kazand?rma, d??sat?m? art?rma ve bunlar? gerçekle?tirerek, 'sürdürülebilir'bir ekonomik ve toplumsal geli?me sürecini elde etmeyi amaçlamaktad?r. Bu amaçlara ula??lmas?, ba?ta kamu kesimi aç?klar?n?n azalt?lmas? ve bir dizi yap?sal yeni düzenlemelerle gerçekle?tirilecektir.
Yakla??m 'temel ilke'olarak 'üretim yapan, sübvansiyon da??tan bir devlet yap?s?ndan, ekonomide piyasa mekanizmas?n?n tüm kurum ve kurallar?yla i?lemesini sa?layan ve sosyal dengeleri gözeten bir devlet yap?s?na geçmeyi'almaktad?r.
Uygulama program?, ek olarak, döviz kurunun fiyat art???yla uyumlu k?l?nmas?n?, TCMB'nin giderek 'özerk bir yap?ya'kavu?turulmas?n? sa?l?kl? bir para politikas? düzenlenmesi, sermaye piyasas?nda spekülatif i?lemlerin s?n?rland?r?lmas?n? ve d??sat?m?n ve yabanc? sermaye giri?lerinin art?r?lmas?n? öngörmekteydi.
