TRIX « Teknik Analiz
TRIX, hisse senedinin üçüncü dereceden (kapan?? fiyatlar?n?n hareketli ortalamas?n?n hareketli ortalamas?n?n hareketli ortalamas?) hareketli ortalamas?n?n belli bir süre içindeki de?i?me oran?d?r. Yat?r?mc?y? trend do?rultusunda piyasada tutmak için kullan?l?r.
TRIX, 0 seviyesi civar?nda de?er al?r. Üç kere üstüste hareketli ortalama alman?n amac? belirtilen periyotdan daha küçük süreli dalgalanmalar? ay?klamakt?r. Göstergenin yönü de?i?ti?inde pozisyon al?n?r. (yukar? döndü?ünde al?m, a?a?? döndü?ünde sat?m yap?l?r).
TRIX'in üzerine 9-günlük hareketli ortalamas? çizilerek sinyal çizgisi olu?turulabilir. (MACD göstergesinde oldu?u gibi). TRIX, sinyal çizgisinin üstüne ç?kt???nda al?m, alt?na indi?inde ise sat?m yap?labilir. Fiyat hareketiyle TRIX aras?nda yön uyumsuzlu?u (divergence), dönü? noktalar?n?n te?his edilmesinde fayda sa?layabilir.
ATR « Teknik Analiz
ATR piyasan?n hareketlili?inin derecesini belirten bir göstergedir. Yüksek ATR de?eri, genellikle, panik sat??lar sonras?nda olu?an dip noktalarda görülür. Dü?ük ATR de?eri ise piyasan?n yüksek de?erlere ula?t?ktan sonra girildi?i uzun süreli konsolidasyon dönemlerinde gözlenir. ATR, di?er hareketlilik göstergeleriyle (Standart sapma) ayn? ?ekilde yorumlanabilir.
?mtiyazl? Hisse Senedi « Kavramlar
Türk Ticaret Kanunu, "kurucu" ya da "müessis" hisse senedi diye bir kurumu düzenlememi?tir. Bununla beraber, uygulamada, baz? anonim ortakl?klar?n esas sözle?melerinde bu kavrama öteden beri yer verilmektedir.
Ayn? ?ekilde, doktrinde de bir k?s?m yazar, kurucu hisse senetlerini, anonim ortakl?klar?n kurulu?unda ya da sermaye art?r?m?nda kuruculara veya kurulu? ile sermaye art?r?m?nda önemli yarar? görülen di?er ki?ilere esas sözle?me hükmü ile tan?nan, sahiplerine TK. M. 298 s?n?rlar? içinde kâra kat?lma hakk? sa?lay?p ba?kaca bir hak vermeyen, kurucu haklar?n? temsilen düzenlenen, nama yaz?l? bedelsiz hisse senetleri olarak tan?mlamaktad?rlar.
Bir anonim ortakl?kta kimlerin kurucu say?laca??, TK. M. 278'de gösterilmi?tir. Buna göre, ana sözle?meyi düzenleyerek imza eden ve sermaye olarak sözle?mede belirlenen paray? ya da paradan ba?ka bir ?eyi koymay? taahhüt eden pay sahipleri, ani kurulu? aç?s?ndan kurucu say?l?rlar. (TK. m. 278/1)
Tedrici kurulu?ta, ana sözle?meyi düzenlememek ve imza etmemekle beraber, paradan ba?ka bir ?eyi sermaye olarak koyanlar da kurucu say?l?r. (TK m. 278/2) (Ne var ki, Sermaye Piyasas? Kanunu'nun 12. maddesi kar??s?nda, günümüzde halka aç?k anonim ortakl?klarda ayni sermaye getirmek çok güçle?mi?, en az?ndan halka arz edilen hisse senetleri bak?m?ndan, nakden ödeme zorunlulu?u nedeniyle imkâns?z hale gelmi?tir.)
Nihayet, kurucular, yukar?daki i?lemlerden birini üçüncü bir ki?i hesab?na yapt?klar? takdirde, bu ki?iler de kurulu?tan do?an sorumluluk bak?m?ndan kurucu kabul edilirler (TK. m. 278/3). TK, kurucu hisse senedini düzenlememekle beraber, m. 279/2, b.5, 281, 289, 298 ve 300/2, b.6'da "kuruculara sa?lanabilen özel menfaatler" kavram?ndan söz etmi?tir. Bu özel ç?karlar, ortakl???n, pay sahibi olup olmad?klar?na bak?lmaks?z?n bizzat kuruculara ya da buna benzer ki?ilere kurulu? i?lemlerini gerçekle?tirmeleri ve ortakl???n olu?mas?ndaki hizmetleri kar??l???nda sa?lanan özel yararlard?r.
Bu konudaki TK. m. 298, kurucular?n ortakl??? kurduklar? s?rada harcad?klar? eme?e kar??l?k, para ya da bedelsiz hisse senedi alamayacaklar?n?, fakat ortakl???n elde etti?i kârdan, TK. m. 466/1'de yer alan yedek akçe ile pay sahipleri için %5 kâr pay? ayr?ld?ktan sonra, kalan?n onda birini kendilerine tahsis edebileceklerini öngörmekte ve bu gibi ç?karlar kar??l???nda kuruculara verilecek senetlerin nama yaz?l? olmas?n? zorunlu k?lmaktad?r.
Görüldü?ü gibi, yasa koyucu, TK. m. 298'de, kuruculara sa?lanacak menfaatler kar??l???nda verilecek senetlerin nama yaz?l? olaca??n? belirtmi?, fakat bunlar?n hukuki niteli?ini aç?klamam??t?r. Hukukumuzda baz? yazarlar, TK. m. 298'de sözü edilen senedin, pay (hisse) senedi oldu?unu ileri sürmü?, di?er baz?lar?, bunu sadece kuruculara kârdan pay sa?layan k?ymetli evrak olarak tan?mlam??, nihayet son bir grup da, bunun TK. m. 402 ve 403 ba?lam?nda bir intifa senedi oldu?u görü?ünü savunmu?lard?r.
Bizce, kurucular harcad?klar? eme?e kar??l?k para ya da bedelsiz hisse senedi alamamakla beraber, paylar?n?n imtiyazl? olaca??n? kararla?t?rabilirlerü Bu durumda, içinde kurucular?n bulundu?u bir grup pay sahibi, diyelim kârdan imtiyazl? bir biçimde yararlan?r. Ne var ki, kurucu hisse senetleri deyimi ile kastedilen, bu imtiyazl? pay (hisse) senetleri de?il, aksine TK. m. 298'de düzenlenen senettir.
??te, TK. m. 298 uyar?nca sa?lanan menfaat, hisse senetlerinden ayr? olarak ba??ms?z bir senette tecessüm ettirilmek isteniyorsa, ancak intifa senedi ç?kar?labilir. Gerçekten, anonim ortakl?kta, hisse senedi ya da tahvil sahipli?ine ba?l? bulunmaks?z?n herhangi bir ki?iye ortakl?k kâr?ndan yararlanma olana?? veren senetler, sadece intifa senetleridir.
Ola?an intifa senetlerinin aksine, kurucu intifa senetleri, ancak ilk anasözle?me ile olu?turulabilir ve bunlara sa?lanabilecek kâr pay? s?n?rland?r?lm??t?r. Anonim ortakl?kta, esas sermaye muayyen oldu?u ve alacakl?lar ile pay sahiplerinin korunmalar? bak?m?ndan sermayenin bölümlerini olu?turan hisse bedellerinin tümü ile ödenmesi gerekti?i, yani bedelsiz hisse senedi ç?karmak mümkün olmad??? için, kuruculara tan?nan menfaati temsilen ç?kar?labilecek senetler, hisse senedi de?il, intifa senedi olarak adland?r?lmal?d?r.
Bizce TK. m. 403'ün genel nitelikteki bir kural olmas?ndan hareket edilerek, TK. m. 298'de getirilen s?n?rland?rman?n, sadece kâr pay?na ili?kin oldu?u ve tasfiye art???ndan yararlanma hakk?na uygulanamayaca?? kabul edilmelidir.
Kurucu intifa senedi ç?karacak bir anonim ortakl?k, kuruculara sa?layaca?? bu menfaatleri ana sözle?mede göstermeli ve ayr?ca tescil ve ilan ettirmelidir. Hukukumuzda, kurulu?tan sonra ve özellikle, sermaye art?r?mlar?nda, kurucu intifa senedi ç?kar?labilip ç?kar?lamayaca?? tart??mal?d?r.
Baz? yazarlar, TK m. 402/2'de yer alan kural?n, emredici nitelikte olmakla beraber, kesin bir yasak getirmedi?ini, bütün pay sahiplerinin r?za göstermeleri, yani oybirli?inin sa?lanmas? halinde, sonradan da kurucu intifa senedi ç?karabilece?ini ileri sürerken, di?erleri, soruna gelecekteki pay sahipleri aç?s?ndan bakmak gerekti?ini söyleyerek bunu reddetmektedirler.
Bizce, pay sahipleri, kurulu?u izleyen y?llarda ortakl???n olu?mas?ndaki katk?lar?n?n büyüklü?üne inand?klar? ki?ileri ödüllendirmek istiyorlarsa, TK. m. 402/2'deki engeli a?abilmelidir. Çünkü, kurucu intifa senetlerinin sonradan ç?kar?lmas? halinde, hem alacakl?lar zarar görmemekte, hem de pay sahipleri bu karara muhalif kalarak oybirli?i ko?ulunun gerçekle?mesini engellemek olana??n? ellerinde bulundurmaktad?r.
Nihayet, anonim ortakl???n kurulu?undan sonra, üstelik, TK. m. 298'de getirilen s?n?rland?rma ile ba?l? olmaks?z?n, diledi?i kadar ola?an intifa senedi ç?karabilece?i de gözden uzak tutulmamal?d?r. Yine bizce, TK. m. 392'de kurulu? hükümlerine yollama yap?larak, sermaye art?r?mlar?nda da kurucu intifa senedi ç?kar?labilmesi mümkün k?l?nm??t?r.
Bütün intifa senetlerinde oldu?u gibi, kurucu intifa senetleri de, sahiplerine yönetime kat?lmak (örne?in genel kurul toplant?lar?na i?tirak etmek), oy kullanmak, iptal davas? açmak gibi haklar? vermez. ?ntifa senedi sahibi, anonim ortakl?kta ayr?ca pay sahibi ise, hiç ku?kusuz, bu ikinci s?fat? nedeniyle yönetime ili?kin haklar? da kullanabilir.
Kurucu intifa senedi sahipleri de, TK. m 429-432'degösterilen hükümlere tâbi bir kurul olu?turur. Bunlara tan?nan haklar, r?zalar? olmad?kça ellerinden al?namaz. Daha önce de de?indi?imiz gibi, kurucu intifa senetleri, sadece nama yaz?labilir. Ortakl???n, bu senet sahipleri için bir intifa senedi sahipleri defteri tutmas? gerekir.
Nama yaz?l? hisse senetlerinin aksine, kurucu intifa senetleri, alaca??n temliki ve teslim sureti ile devrolunabilir. Anonim ortakl???n esas sözle?mesi ile, devrin güçle?tirilmi? ya da tümü ile yasaklanm?? olmas? da mümkündür. Hukukumuzda, SPK m. 36/2 uyar?nca, yat?r?m ortakl?klar?n?n kurucu intifa senedi ç?karmalar? yasaklanm??t?r.