Dow Kuram?
Dow Kuram? « Teknik Analiz
Charles Dow, kuram? üzerine hiçbir zaman bir kitap yazmam??t?. Dow, bu yüzy?la girerken, hisse senedi piyasas?n?n davran??? ile ilgili dü?üncelerini Wall Street Journal??n bir dizi say?s?nda olu?turmu?tu . Bu yaz?lar 1903 y?l?nda "The ABC of Stock Speculation" adl? bir kitapta topland?. "Dow Kuram?" terimi ilk defa bu çal??mada kullan?ld?. Bu çal??man?n giri? bölümünde Richard Russel, Dow?un hisse senedi piyasas? kuram?na katk?s?n?, Freud?un psikiyatriye olan katk?s?yla kar??la?t?r?r.
Dow?un çal??mas?, neden önemli olarak kabul edilir? Bunun nedeni, genel olarak herkesçe kabul edilen, teknik analizin en önemli ba?l?klar?n?n ?u veya bu biçimde Dow Kuram??ndan türemi? olmas?d?r. Dow, teknik analizin büyükbabas? olarak kabul edilir. Bugünün bilgisayar teknolojisi dünyas? içinde bile, Dow?un dü?üncelerinin hala uygulama alan? vard?r.
Teknik analizcilerin büyük ço?unlu?u, kulland?klar? modern araçlar?n ne ölçüde Dow?un ilkelerine yasland???n?n muhtemelen fark?nda de?illerdir. Bu nedenlerle, teknik analizin incelenmesine ba?lamadan önce, Dow Kuram??n? hiç olmazsa genel hatlar?yla incelemenin önemli bir yarar? olacakt?r.
TEMEL ?LKELER
Piyasalar?n ortalamas? her ?eyi hesaba katar.
Bu ifade, teknik kuram?n temel varsay?mlar?ndan bir tanesidir. Burada, yaln?zca tek bir piyasa yerine, piyasalar?n ortalamas? referans al?n?yor. Bu ilke, arz ve talebi etkileyen her türlü etkenin piyasalar?n ortalamas?na yans?yaca??n? ifade ediyor. Deprem gibi do?al afetler, sözü edilen etkenlere dahil olmayan istisnalard?r. Piyasa, do?al afetler gibi etkenleri daha önceden tahmin edemese de, bu tür etkenler h?zl? bir biçimde piyasa taraf?ndan de?erlendirilir ve fiyat hareketine dahil olurlar.
Piyasan?n Üç Trendi Vard?r.
Dow?un trend tan?m? ?öyledir: Her bir yüksek de?er ve dü?ük de?er, bir önceki yüksek de?er ve dü?ük de?erden daha yukar?da olu?uyor ise, bir yukar? trend varl???n? sürdürüyor demektir. Di?er bir deyi?le bir yukar? trend, yükselen tepeler ve tabanlara sahip olan bir görünümde olmal?d?r. Bir a?a?? trendde ise bunun tersi olarak, dü?en tepe ve tabanlar görülür. Bu tan?m, trendin temel tan?m? ve bütün trend analizlerinin ba?lang?ç noktas?d?r. Dow, trendi üç bölüme ay?r?r:
Birincil trend (primary trend)
?kincil trend (secondary trend)
Küçük trend (minör trend)
Dow?un as?l ilgi alan?, genellikle bir y?ldan daha uzun süren, ço?unlukla birkaç y?la uzanan birincil trend olmu?tur. Dow, hisse senedi piyasas? yat?r?mc?s?n?n büyük ço?unlu?unun, piyasan?n ana yönüyle ilgilendi?ine inan?rd?.
Dow, trendin üç bölümünü s?ras?yla; ak?nt?, dalga ve ç?rp?nt?ya benzetirdi. Birincil trend ak?nt?ya benziyordu. ?kincil trend ya da ara trend, ak?nt?y? olu?turan dalgalara benziyordu. Küçük trendler de, dalgalar?n üzerindeki ç?rp?nt?lara benziyordu. Deniz k?y?s?nda, birbiri arkas?na gelen her bir dalgan?n en yüksek noktalar?n?n bir sopayla ölçümüyle, ana ak?nt?n?n yönü ölçülebilirdi. E?er, en son gelen dalga, bir önceki dalgaya göre karan?n daha içlerine gidiyor idiyse, ak?nt? yönünü sürdürüyor demekti. Gözlemci, ancak dalgalar geri çekilmeye ba?lad??? zaman okyanusun ak?nt?s?n?n geriye döndü?ünü bilebilirdi.
?kincil (ya da ara) trend, birincil trendin düzeltmelerini temsil ediyordu ve genellikle üç hafta ile üç ay aras?nda sona eriyordu. Bu orta vadeli düzeltmeler bir önceki trendin genellikle 1/3?ü ile 2/3?ünü geri al?yordu.
Küçük trend (ya da k?sa dönemli trend), ço?unlukla 3 haftadan daha k?sa süreliydi ve orta vadeli trendin k?sa dönemdeki sal?n?mlar?n? temsil ediyordu.
Ana trendlerin 3 a?amas? vard?r.
Ana trend, genellikle 3 farkl? a?amadan geçer. Birikim a?amas? da denilen ilk a?ama, kötü ekonomik ko?ullar?n piyasada çok önceden sat?ld??? bir dönemde, piyasa hakk?nda geni? bilgiye sahip en ak?ll? yat?r?mc?lar?n al?ma geçti?i a?amad?r. ?kinci a?ama, fiyatlar h?zla de?i?irken ve ekonomik haberler geli?irken, trendi takip edenlerin piyasadaki yerlerini almaya ba?lad??? bir dönemdir. Üçüncü ve sonuncu a?ama, ekonomik haberlerin her zaman oldu?undan çok daha iyi oldu?u, "bo?a" hikayelerinin anlat?ld???, yay?n organlar? piyasa hakk?ndaki yay?nlar?n? giderek art?r?rken, halk?n büyük y???nlarla piyasaya ko?tu?u ve spekülatif i?lem hacminin artt??? bir a?amad?r.
Hiç kimse al?m yapmak istemezken, ay? piyasas?n?n taban?nda "toplanmaya" ba?layan bilgili yat?r?mc?lar, hiç kimsenin satmak istemedi?i i?te bu son a?amada "da??t?ma" ba?lam??lard?r.
Elliott Dalga Kuram??n? bilenler, ana bo?a piyasas?n?n üç farkl? a?amaya bölündü?ünü hat?rlayacaklard?r. R. N. Elliott, kuram?n? olu?tururken, Rhea?n?n 1930?lardaki Dow Kuram? çal??mas?n?n temelleri üzerinde yükseldi. Elliott ayn? zamanda, bir bo?a piyasas?nda üç ana yukar? hareketin varl???n? da kabul ediyordu.
Piyasalar?n ortalamalar? birbirini onaylamal?d?r.
Dow?a göre, farkl? piyasalar ayn? sinyali vermedi?i sürece, önemli bir bo?a ya da ay? piyasas? ortaya ç?kamazd?.
??lem hacmi trendi onaylamal?d?r.
Dow, i?lem hacmine, fiyat grafiklerinde ortaya ç?kan sinyalleri onaylamakta ikincil fakat önemli bir de?er yüklüyordu. Bir yukar? trendde, fiyatlar yükseldikçe i?lem hacmi de artmal?, düzeltme hareketleri s?ras?nda ise azalmal?yd?. Bir a?a?? trendde ise bunun tersi olmal?, fiyatlar dü?tükçe i?lem hacmi artmal?, düzeltme hareketleri s?ras?nda ise azalmal?yd?.
Tersine dönü?ün kesin sinyalleri al?n?ncaya kadar, bir trendin yürürlükte oldu?u kabul edilir.
Bu dü?ünce, bugün de kullan?lmakta oldu?u üzere, trend takipçisi yakla??m?n temellerinin büyük bir bölümünü olu?turur. Bir ba?ka söyleyi?le, hareket halindeki bir trend hareketini sürdürme e?ilimindedir. Tersine dönü? sinyallerini belirleyebilmek hiç de görüldü?ü kadar kolay bir i? de?ildir.
Destek ve direnç noktalar?n?n incelenmesi, fiyat grafikleri, trend çizgileri ve hareketli ortalamalar, varolan trendin de?i?ebilece?ine i?aret eden pek çok teknik analiz arac?ndan baz?lar?d?r. Momentum kayb?n?n erken uyar? sinyallerini elde etmede osilatörlerin kullan?m? yarar sa?lar.
Bir Dow kuramc?s? için ve bir trend takipçisi için en güç olan ?ey, aksi yönde yeni bir trendin ilk aya?? ile, yürürlükteki bir trendin normal ikinci düzeltmesi aras?ndaki ayr?m? yapabilmektir. Dow Kuram?'n?n kullan?c?lar? aras?nda, tersine dönü? sinyallerinin al?nmas? konusunda baz? anla?mazl?klar vard?r.
?ekil 2.3a ve 2.3b iki farkl? piyasa senaryosunu gösterir. ?ekil 2.3a?da, C tepesinin B noktas?n?n alt?na dü?meden önce, önceki A tepesini geçemedi?i görülüyor. Bu durumda, iki dü?ük tepe ve iki dü?ük tabanla, B taban?n?n k?r?ld??? noktada (S noktas?), aç?k bir "sat" sinyali verilmi? oluyor. Bu trend dönü?ümü örne?i bazen "eksik sal?n?m" diye de an?l?r.
?ekil 2.3a Bir eksik sal?n?m örne?i. C tepesinin A tepesini geçemeyi?i ve bunun arkas?ndan B noktas?ndaki dü?ük seviyenin k?r?l??? S noktas?nda bir "sat" sinyali olu?turur.
?ekil 2.3b Bir tam sal?n?m örne?i. C tepesinin B?nin alt?na dü?meden önce, A tepesini geçmi? oldu?una dikkat edelim. Baz? Dow kuramc?lar?, S1 noktas?nda "sat" sinyali görürken di?er baz?lar?, S2 noktas?n?n alt?na dü?ülmeden önce E noktas?nda daha dü?ük bir tepe görmeye de ihtiyaç duyarlar.
Bu tür Dow kuramc?lar?, C tepesini geçemeyen bir E tepesi ve D noktas?n?n alt?nda yeni bir dü?ük de?er görmek isterler. Onlara göre "sat" sinyali, iki dü?ük tepe ve iki dü?ük taban?n ortaya ç?kt??? S noktas?nda verilmi? olacakt?r. ?ekil 2.3b?deki örne?e "tam sal?n?m" ad? verilir. Bir eksik sal?n?m (?ekil 2.3a), bir tam sal?n?mdan (?ekil 2.3b) daha zay?f bir modeldir. ?ekil 2.4a ve 2.4b, bir piyasa taban?nda ayn? senaryoyu gösteriyor.
?ekil 2.4a Tabandaki bir eksik-sal?n?m örne?i. "Al" sinyali B noktas?n?n B1 noktas?nda geçilmesiyle ortaya ç?kar.
?ekil 2.4b Tabandaki bir tam sal?n?m örne?i. "Al" sinyali B1 ya da B2 noktalar?nda ortaya ç?kar.
DOW KURAMINA YÖNELT?LEN BAZI ELE?T?R?LER
Dow Kuram?, uzun y?llardan bu yana, büyük "ay?" ve "bo?a" piyasalar?n? tan?mlamada oldukça ba?ar?l? olmas?na kar??n yine de baz? ele?tirilerden kaçamam??t?r. San?r?z, bu ele?tirilerden en s?k duyulan?, sinyallerin çok geç al?nd???d?r.
Genellikle, bir Dow Kuram? al?m sinyali, bir önceki tepenin geçilmi? oldu?u bir yukar? trendin ikinci a?amas?nda ortaya ç?kar. Sinyal al?nmadan önce, trendin ortalama olarak %20 ve %25 kadar? kaç?r?lm?? olur. Bu ayn? zamanda, hemen hemen tüm trend takipçisi teknik sistemlerin, ortaya ç?km?? olan trendleri tan?mlad?klar? ve trende kat?ld?klar? yerdir.
Bu ele?tiri, trend-takipçisi teknikleri kullananlara yabanc? de?ildir. ?u hat?rlanmal?d?r ki Dow Kuram? hiçbir zaman trendleri ba?latma niyetinde olmam??t?r. Onun amac?, büyük "ay?" ve "bo?a" piyasalar?n?n ortaya ç?k???n?n sinyalini vermektir. Dow Kuram?'n?n ba?ar?lar?n?n verileri, onun üstlendi?i i?levi oldukça iyi bir ?ekilde yerine getirdi?inin göstergeleridir.
Hemen hemen tüm trend-takipçisi sistemlerde oldu?u gibi amaç, önemli piyasa hareketlerinin büyük orta a?amalar?n? yakalayabilmektir. Bu nedenle ele?tiriler, ayn? zamanda trend-takipçisi felsefenin anla??lamam?? oldu?unu da gösteriyor. Gerçekte, en tepe ve en dip noktalar? yakalamaya çal??an trend-takipçisi sistem yoktur. Bu tür çabalar nadiren ba?ar?l? olurlar.
Dow Kuram?, elbette ki yan?lmaz de?ildir. Kuram, y?llar boyunca yanl?? sinyallerden nasibini alm??t?r. Fakat bu durum, genel olarak herhangi iyi bir sistem için de do?rudur.
Dow, kuram?n? belirgin olarak hiçbir zaman hisse senedi piyasas?n?n yönünü tahmin edebilmekte kullanma dü?üncesinde olmam??t?r. O, kuram?n?n gerçek de?erinin, hisse senedi piyasas?n?n yönünün, i? dünyas?n?n genel ko?ullar?n?n bir barometresi olarak kullan?lmas?nda oldu?unu dü?ünüyordu. Dow?un fiyatlar? tahmin edebilmekte bugün de kullan?lan birçok formülasyonuna ek olarak, onun hisse senedi piyasalar?n?n ortalamas?n?n bir öncü ekonomik gösterge olarak kullanabilmekteki yarar?n? çok önceden görebilmi? olmas?na ancak ?a??rarak bakabiliriz.
