Sabit Kur « Kavramlar
Bu sistemde, yabanc? paralar?n, yani dövizin al?m-sat?m? ve hangi kurdan ne oranda yurtd???na sat?laca??na devlet karar vermektedir. Bunun bir hükümet politikas? olarak benimsenmesinde özellikle d?? ödemeler dengesinin durumu çok etkili olmaktad?r.
Hükümetler, bu yolla ithalat?n s?n?rlanmas?n? sa?lar ve d?? ticaret dengesinin olu?mas?na çaba gösterirler. Ayr?ca, ithalat?n s?n?rlanmas? yoluyla istenen, daha do?rusu arzulanan mallar?n ithaline de yol açarak, ithalat?n bir ba?ka biçimde denetlenmesini sa?larlar.
Bu sistemde devlet, kendi ulusal paras?n?n uluslararas? de?erini de belirleme çabas?ndad?r. Burada serbest piyasa rejiminden uzakla??larak, özellikle bir dalgal? kur politikas?ndan kaç?n?l?r. Yani, milli paran?n yabanc? paralar kar??s?nda dalgalanmas? ve belli piyasa de?eri içinde de?erinin olu?mas? önlenir.
Bugün bu sistemden, yani kat? haliyle bu sistemden önemli bir sapma görülmektedir ve özellikle sabit kur politikas? sadece sermaye hareketlerinin kontrolünde uygulanmaktad?r. Bunun d???nda normal dövizle yap?lan giri?-ç?k??larda ve di?er i?lemlerde piyasa de?erine dayanan bir kur politikas? izlenir.
Sabit kur sistemi, sadece geli?mekte olan ekonomilerde de?il, geli?mi? ekonomilerde de uygulama alan? bulmaktad?r. Örne?in, ?ngiltere?de 1947?den ba?layarak yak?n zamana de?in sabit kur politikas? uygulanm??t?r. Buna göre ?ngiliz yurtta?lar?, döviz al?m?nda serbest b?rak?lmakta, ancak elde döviz tutma hakk? s?n?rlanmaktayd?. Ayr?ca bu i?ler için de döviz pozisyonu tutmaya yetkili bankalar görevliydi. Ku?kusuz bunun nedeni, ?ngiltere?deki d?? ticaret dengesinin aç?k vermesiydi.
Üretim « Kavramlar
?nsano?lunun ya?am?n? sürdürebilmesi için s?n?rs?z olan gereksinimlerini kar??lamaya yönelik k?t (ekonomik) kaynaklar?n miktar?n? veya faydas?n? artt?rmak amac?yla harcanan çabalar?n tümüdür. Buna göre, insanlar?n üretim etkinli?i, yeryüzünde varolan birçok mallar? sentez ve çözümleme i?lemiyle gereksinmeleri kar??lamaya uygun k?lan u?ra?lar olmaktad?r. K?saca varolan maddelerden yeni faydalar meydana getirme i?idir.
Destek ve Direnç « Teknik Analiz
?ekil 4.3a Bir yukar?-trend?de yükselen destek ve dirençler görülüyor. 2 ve 4 noktalar? genellikle bir önceki düzeltmenin tabanlar? olan destek seviyeleridir. 1 ve 3 noktalar? daha önceki tepeler olan direnç seviyeleridir.
?ekil 4.3b Bir a?a??-trend?de destek ve dirençler görülüyor.
Tabanlar ya da bir ba?ka deyi?le geriye dönü?lerde olu?an dü?ük fiyat de?erlerine destek denir. Destek terimi, sat?c?lar?n bask?s?na kar?? al?c?lar?n daha güçlü ç?kt??? bir piyasan?n grafik üzerindeki seviye veya bölgesini anlat?r. Böyle bir durum, bir dü?ü?ün durdu?u ve fiyatlar?n yeniden hareketlendi?i bir durumdur.
Direnç ise deste?in tersidir ve sat?? bask?s?n?n hakim oldu?u, fiyat?n yükseli?inin geriye döndü?ü, piyasan?n üzerindeki bir alan? ya da fiyat seviyesini temsil eder. Bir direnç seviyesi, genellikle bir önceki tepe ile tan?mlan?r. ?ekil 4.3a?da, 1 ve 3 noktalar? direnç seviyeleridir. ?ekil 4.3a bir yukar?-trend?i gösteriyor. Bir yukar?-trend?de destek ve direnç seviyeleri bir yükselen model ortaya ç?kart?rlar. ?ekil 4.3b?de, alçalan tepe ve tabanlar?yla bir a?a??-trend görülüyor. Bir a?a??-trend?de, 1 ve 3 noktalar? piyasan?n alt?ndaki destek seviyeleri ve 2 ve 4 noktalar? da piyasan?n üzerindeki direnç noktalar?d?r.
Bir yukar?-trend?de direnç seviyeleri, o yukar?-trend?deki duraklamalar? temsil eder ve bu seviyeler genellikle belli bir noktada geçilirler. Destek seviyeleri, bir a?a??-trend?de dü?ü?ü sürekli olarak durdurabilmekte yetersiz kal?rlar fakat dü?ü?ü en az?ndan geçici olarak kontrol edebilirler.
Trend kavram?n?n tam olarak anla??labilmesi için destek ve direnç kavramlar?n?n tam olarak kavranmalar? gerekir. Bir yukar?-trend?in sürebilmesi için, birbirini takip eden her bir dü?ük seviyenin (destek seviyesinin) kendisinden bir önceki dü?ük seviyenin üzerinde olmas? gerekir. Daha yukar?da olu?an her bir yüksek seviye (direnç seviyesi) kendisinden bir önceki yüksek seviyeden daha yukar?da olmal?d?r. Bir yukar?-trend?in düzeltmesinin dip noktas? bir önceki dü?ük seviyeye kadar uzan?rsa bu durum, yukar?-trend?in sonuna yakla??ld???n?n ya da en az?ndan bir yukar?-trend?den bir yatay trende geçildi?inin bir erken uyar?s? olabilir. E?er destek seviyesi k?r?l?rsa, bu durumda trendin yukar?dan a?a??ya dönüyor oldu?u akla gelir.
?ekil 4.4a Bir trend tersine-dönü? örne?i görülüyor. Fiyatlar?n 5 noktas?nda, bir önceki 3 noktas?ndaki tepeyi geçemeyi?i ve bunun ard?ndan, 4 noktas?ndaki bir önceki dü?ük seviyenin k?r?lmas?, a?a?? do?ru bir trend tersine-dönü?ü olu?turur. Bu tip bir modele "ikili tepe" denir.
?ekil 4.4b Trendin tersine-dönü?ünün tabandaki bir örne?i görülüyor. 5 noktas?nda, fiyatlar?n 3 noktas?ndaki bir önceki taban?n alt?na dü?meyip tutunabilmesi ço?unlukla, bir taban?n ilk sinyali olur. 4 noktas?ndaki tepenin de geçilmesiyle taban onaylanm?? olur.
?ekil 4.4c Tabanda ortaya ç?kan bir tersine-dönü??ün klasik bir örne?i görülüyor.
Bir önceki direnç tepesinin her test edili?inde, yukar?-trend özellikle kritik bir a?amadad?r. Bir yukar?-trend?de bir önceki tepenin geçilemeyi?i ya da bir a?a??-trend?de bir önceki destek taban?n?n alt?na dü?ülmemesi genellikle, varolan trendin de?i?iyor oldu?unun ilk sinyalidir.
4.4a?dan c?ye kadar olan ?ekiller klasik tersine-dönü??lerin örnekleridir. ?ekil 4.4a?da, 5 noktas?nda fiyatlar?n bir önceki tepeyi (3 noktas?) geçememi? olduklar?na dikkat edelim. Bu tip tersine-dönü?, destek ve direnç seviyelerinin basitçe gözlenmesiyle tan?nabilir.
Destek ve Direnç Seviyeleri Rollerini Nas?l De?i?tirirler
?u ana kadar "destek"i, bir önceki dü?ük seviye ve "direnç"i de bir önceki yüksek seviye olarak tan?mlad?k. Ancak bu her zaman böyle olmaz. Bu durum bizi destek ve direncin az bilinen ve ilginç yönlerinden birine ta??r: destek ve direnç, rollerini de?i?tirirler. Bir destek ya da direnç seviyesi anlaml? bir miktarda geçilirse, destek ve direnç rollerini de?i?tirir ve tam ters bir ?ekle dönü?ür. Di?er bir deyi?le, bir direnç seviyesi destek, bir destek seviyesi de direnç haline gelir. Bunun neden böyle oldu?unu anlayabilmek için, destek ve direnç seviyelerinin ortaya ç?kmas?n?n arkas?ndaki psikolojiyi tart??mak yararl? olacakt?r.
Destek ve Direncin Psikolojisi
Konuyu daha iyi aç?klayabilmek için piyasaya kat?lanlar? üç kategoriye ay?ral?m: Uzun (long) pozisyon alanlar, k?sa (short) pozisyon alanlar ve hiçbir pozisyonu olmayanlar. Uzun pozisyon alanlar kontrat sat?n alm?? olanlar, k?sa pozisyon alanlar kendilerini sat?? taraf?na ba?lam?? olanlar ve hiçbir pozisyon almam?? olanlar da, kendilerini ya piyasan?n d???nda tutuyor olanlar ya da piyasaya hangi yönden gireceklerine henüz karar vermemi? olanlard?r.
Piyasan?n, bir süredir dalgaland??? bir destek noktas?ndan yukar?ya do?ru hareket etmeye ba?lad???n? dü?ünelim. Uzun pozisyon alm?? olanlar (destek noktas? yak?n?nda al?m yapm?? olanlar) sevinçli fakat daha fazla al?m yapamad?klar? için de üzüntülüdürler. Uzun pozisyon alm?? olanlar, e?er piyasa al?m yapm?? olduklar? destek noktas?na yeniden gerilerse ancak o zaman uzun pozisyonlar?na yenilerini ekleyebilirler.
K?sa pozisyonda olanlar bu anda kendilerinin piyasan?n yanl?? taraf?nda olduklar?n? fark ederler ya da en az?ndan piyasan?n do?ru taraf?nda olduklar?ndan ?iddetle ku?kulan?rlar. (Sözünü etti?imiz destek alan?ndan piyasan?n ne kadar uzakla?m?? oldu?u bu dü?ünceleri büyük ?ekilde etkiler.) K?sa pozisyonda olanlar, piyasadan ç?kabilmek için, piyasaya girdikleri (k?sa pozisyon ald?klar?) destek alan?na yeniden geri dönülmesi umudu içinde olurlar.
Aç?lm?? olan hiçbir pozisyonlar? olmadan bir kenarda oturanlar iki gruba ayr?labilir. Birinci grup, hiçbir pozisyon açmam?? olanlar ve ?u ya da bu nedenle uzun pozisyonlar?n? destek alan?nda daha önceden tasfiye etmi? olanlard?r. ?kinci grup ise, destek bölgesinde açm?? olduklar? uzun pozisyonlar?n? k?sa sürede tasfiye etmi? ve bu nedenle, sat?? yapt?klar? noktadan pozisyonlar?n? yerine koyabilmek için yeni bir ?ans? umutla bekleyenlerdir.
Karars?z olan sonuncu grup, fiyatlar?n yükseliyor oldu?unun fark?na varm??t?r ve ilk al?m f?rsat?nda piyasaya uzun pozisyon alma yönünde girmeye karar vermi?tir. Bu dört grubun tümü "bir sonraki dip noktada al?m yapmaya" karar vermi?lerdir. Bu dört grubun hepsinin piyasan?n bu destek noktas?nda "kazan?lm?? haklar?" vard?r. E?er fiyatlar bu destek bölgesine gerileyecek olursa, bu dört grubun hepsinin yeni al?m yapmalar? do?al olarak fiyatlar?n yukar? gitmesinin maddi temeli olacakt?r.
Destek bölgesinde ne kadar fazla al?m-sat?m i?lemi gerçekle?irse destek o derece fazla önem kazan?r çünkü o bölgede daha fazla yat?r?mc?n?n "kazan?lm?? haklar?" vard?r. Verili bir destek ya da direnç bölgesindeki i?lem büyüklü?ü üç yolla belirlenir: Destek bölgesinde geçirilen zaman?n büyüklü?ü, i?lem hacmi ve i?lem yo?unlu?unun ne kadar yak?n bir zamanda gerçekle?mi? oldu?u.
Bir destek ya da direnç alan?nda fiyatlar ne kadar uzun süre kal?rsa, bu alan o derece önem kazan?r. Örne?in, fiyatlar yukar?ya dönmeden önce e?er bir duraklama bölgesinde üç hafta yatay olarak hareket ederlerse bu destek alan? fiyatlar?n bu bölgede üç gün yatay olarak hareket etti?i bir durumdan daha önemli olacakt?r.
Destek ve direncin öneminin ölçümü için di?er bir yol i?lem hacmidir. E?er bir destek seviyesi yüksek i?lem hacmiyle olu?ursa bu daha çok say?da sözle?menin el de?i?tirdi?ine i?aret eder ve bu da bu destek seviyesini, çok az i?lem gerçekle?mi? oldu?u bir durumdan daha önemli bir ?ekle sokar.
Bir destek ya da direnç alan?n?n önemini belirleyebilmenin üçüncü bir yolu, i?lemlerin ne kadar yak?n bir zamanda yo?unla?m?? oldu?udur. Piyasan?n hareketlerine yat?r?mc?lar?n tepkileri ve yat?r?mc?lar?n piyasada açt?klar? ya da açamad?klar? pozisyonlar konusuyla ilgilendi?imiz için, i?lem yo?unlu?unun zaman? önemlidir. ??lem yo?unlu?u ne kadar yak?n tarihlerde gerçekle?mi? ise, o destek ya da direnç seviyesi de o kadar güçlü olur.
?imdi bu tabloyu tersine çevirelim ve fiyatlar?n yukar?ya do?ru de?il a?a??ya do?ru hareket ediyor olduklar?n? dü?ünelim. Bir önceki örnekte, fiyatlar yukar?ya do?ru hareket ettikleri için piyasaya kat?lanlar?n birle?ik tepkisi, her a?a??ya do?ru fiyat hareketinin yeni al?mlarla kar??la?mas?na (böylece yeni destek olu?mas?na) neden olur. Ancak, e?er fiyatlar dü?meye ba?lar ve önceki destek alan?n?n alt?na inerlerse yat?r?mc?lar?n tepkisi tersine döner. Destek bölgesinde al?m yapm?? olanlar ?imdi yanl??l?k yapm?? olduklar?n? fark etmi?lerdir. Bu durumda yat?r?mc?lar ya ek olarak yeni marjin paras? ödeyecekler ya da pozisyonlar?n? kapatacaklard?r.
Ba?lang?çta önceki deste?i ortaya ç?karan ?ey, piyasadaki al?m emirlerinin bask?nl???yd?. Ancak ?imdi, önceki al?m emirlerinin tümü sat?m emirlerine dönü?mü?tür. Destek, direnç haline dönü?mü?tür. Daha da önemli olan, en yeni olan ve daha fazla i?lem hacminin gerçekle?mi? oldu?u daha güçlü önceki destek seviyesi ?imdi direnç bölgesine dönü?mü?tür.
Piyasaya kat?lm?? olan üç kategorideki yat?r?mc?larca ortaya ç?kar?lm?? olan deste?in bütün etkenleri (uzun pozisyon alm?? olanlar, k?sa pozisyon alm?? olanlar ve hiçbir pozisyon almam?? olanlar), ?imdi fiyatlar?n üzerinde, gelecekteki yukar?ya do?ru fiyat ç?k??lar?nda bir çat? olarak i?lev görecek hale dönü?mü?lerdir.
Burada biraz durmak ve teknik analizcilerce kullan?lan fiyat modellerinin ve destek ve direnç gibi kavramlar?n neden yararl? olduklar? üzerinde dü?ünmek yararl? olacakt?r. Bu araçlar?n i?e yaramalar?, grafiklerin üretti?i ya da grafikler üzerine çizilmi? baz? çizgilerin bir tak?m sihirleri de?ildir. Bu araçlar?n i?e yaramalar?, piyasaya kat?lanlar?n gerçekte ne yap?yor olduklar?n? ve onlar?n piyasadaki olaylara olan tepkilerini belirleyebilmemizi sa?lamalar?ndand?r.
Grafik analizleri, gerçekte insan psikolojisinin ve de?i?en piyasa ko?ullar?na yat?r?mc?lar?n tepkisinin (reaksiyonunun) incelenmesidir. Piyasalar?n çok h?zl? geli?ti?i bir dünyada ya?ad???m?z için ne yaz?k ki biz grafik terminolojisine çok fazla dayanma e?ilimi içinde oluyoruz ve grafikteki resimleri ba?lang?çta ortaya ç?kartan temel güçleri kestirme ifadelerle atl?yoruz. Destek ve direnç seviyelerinin fiyat grafikleri üzerinde niçin belirlenebildi?i ve piyasa hareketlerinin tahmininde kullan?lmalar?n?n niçin yard?mc? olduklar?n?n güçlü psikolojik nedenleri vard?r.
Deste?in Dirence, Direncin Deste?e Dönü?mesi: Geçilme Derecesi
Bir destek seviyesi, anlaml? bir miktarda geçilirse direnç seviyesine, bir direnç seviyesi de anlaml? bir miktarda geçilirse destek seviyesine dönü?ür. ?ekil 4.5a ve c, sadele?tirilmelerinin d???nda 4.3a ve b ?ekillerinin benzeridir. ?ekil 4.5a?da, fiyatlar yükseliyorken, gerileme hareketinin 1 noktas?ndaki tepe seviyesindeki 4 noktas?nda durmu? oldu?una dikkat edelim. 1 noktas?ndaki önceki tepe, bir direnç seviyesiydi fakat 3 dalgas?yla kesin ?ekilde k?r?ld?ktan sonra, önceki direnç tepesi bir destek seviyesi haline dönü?mü?tür.
1 dalgas?n?n tepesi yak?nlar?ndaki önceki "sat??lar?n" tümü (direnç seviyesini olu?turan) ?imdi "al??a" dönü?mü?tür. Dü?en fiyatlar? gösteren 4.5b?deki ?ekilde, 1 noktas? (önceki destek seviyesi) 4 noktas?nda art?k bir direnç seviyesine dönü?mü?tür.
?ekil 4.5a Bir yukar?-trend?de, direnç seviyeleri anlaml? bir oranda geçilirse (k?r?l?rsa) o direnç seviyeleri destek seviyelerine dönü?ür. ?ekilde, 1 noktas?ndaki direnç k?r?l?nca o direncin fiyata 4 noktas?nda destek sa?lad??? görülüyor. Bir önceki tepeler, takip eden düzeltmelerde destek seviyeleri olurlar.
?ekil 4.5b Bir a?a??-trend?de, k?r?lan destek seviyeleri, takip eden düzeltmelerde, direnç seviyeleri haline dönü?ürler. ?ekilde, 1 noktas? ile gösterilen destek seviyesinin daha sonra 4 noktas?nda direnç seviyesi haline geldi?i görülüyor.
?ekil 4.5c Temmuz ay?n?n sonlar?na do?ru olu?mu? olan direncin k?r?ld?ktan sonra destek haline dönü?mü? oldu?una dikkat edelim. Geçilmi? olan a?ustos ay?n?n tepe noktalar? da gelecekteki düzeltme hareketlerinde destek sa?layacaklard?r.
Daha önce de?indi?imiz gibi fiyatlar?n, destek ya da dirençten ayr?ld??? uzakl???n büyüklü?üyle orant?l? olarak o destek ya da direncin önemi artar. Bu durum, destek ya da direnç seviyesi geçilip de rolleri tersine döndü?ü zaman daha da geçerlidir. Örne?in, destek ve direnç seviyelerinin ancak anlaml? uzakl?kta geçildikleri zaman rollerinin tersine döndü?ünü söylemi?tik. Pek iyi, "anlaml? uzakl???" ortaya ç?kartan ?ey nedir?
Burada, geçilmenin anlaml? uzakl?kta olup olmad???n? belirlemede bir miktar öznellik vard?r. Baz? grafikçiler, özellikle ana destek ve direnç seviyeleri için %10?luk bir geçilme ölçütü kullan?rlar. K?sa dönemli destek ve direnç alanlar? muhtemelen %3 ya da 5 gibi daha küçük say?lar gerektirirler.
Gerçekte her analizci, anlaml? miktarda geçilmeyi neyin olu?turdu?una kendisi karar vermelidir. Ancak, destek ya da direnç alanlar? yaln?zca, piyasaya kat?lanlar?n yanl??l?k yapt?klar?na ikna olacaklar? kadar piyasan?n yeterince yol almas? durumunda rollerini tersine çevirirler.
Destek ve Direnç Alanlar? Olarak Yuvarlak Say?lar?n Önemi
Yuvarlak say?lar?n, fiyat?n yukar? ç?k???n? ya da a?a?? dü?ü?ünü durdurma e?ilimleri vard?r. ??lem yapanlar?n, fiyat hedefleri ve bu fiyat hedeflerine göre davranma ?eklinde, 10, 20, 25, 50, 75, 100 (ve 100?ün katlar?) gibi önemli yuvarlak say?larla dü?ünme e?ilimleri vard?r. Dolay?s?yla bu yuvarlak say?lar, "psikolojik" destek ya da direnç seviyesi olarak rol oynarlar. ??lem yapan bir ki?i bu bilgiyi, önemli bir yuvarlak say?ya yakla??ld??? s?rada pozisyonunu kapatarak karlar?n? realize etme yönünde kullanabilir.