Stagflasyon
Stagflasyon « Kavramlar
Stagflasyon kavram?, bir ekonominin, ayn? anda hem i?sizlik hem de enflasyon içinde bulunmas? durumunu ifade eder. Yüksek bir enflasyon oran?n?n, kullan?lmayan üretim kapasitelerinin, i?sizli?in ve yetersiz bir büyüme h?z?n?n birlikte ya?and??? bir ekonomik olay? ifade etmek için kullan?lan stagflasyon, ciddi bir ikilemi ortaya koymaktad?r.
Daralt?c? para ve maliye politikalar?, bir ekonomide talep enflasyonu için çözüm olurken, yüksek i?sizlik oranlar?n?n azalt?lmas? için geni?letici politikalar izlenmesi gerekmektedir. Stagflasyon durumunda, makro düzeyde ba?l?ca sorun, istihdam konusunda ortaya ç?kmaktad?r.
Özellikle enflasyon oranlar?n?n yüksek oldu?u dönemlerde ortaya ç?kan i?sizli?e ra?men, ücret bask?lar? tercih edilmektedir. Yine artan i?sizlik, çal??anlar?n hayat standard?n? korumaya yöneliktir.
Özellikleri
Devletin, maliye ve para politikas? arac?l???yla enflasyonu kontrol alt?na almak istemesi nedeniyle, ekonomik faaliyetler belli ölçüde daral?r.
Enflasyon oran?n?n yüksek oldu?u dönemlerde, artan i?sizli?e ra?men ücret bask?lar? ve artan i?sizlik, çal??anlar?n hayat standartlar?n? muhafaza etmeye ye?lenir. Bu durum ise sendikalar?n pazarl?k güçlerini art?r?r.
Bu dönemde kârlar azal?r. Bu durum ise özellikle rekabetçi serbest piyasa ekonomisinin, uzun dönemde temelini sarsan ciddi bir olgu haline gelmektedir.
Daha yüksek ücretler için konan bask?lar, toplumda artan i?sizlikle birlikte firmalar?, i?çi grevleri nedeniyle zarar ve kârlar?n azalmas? tercihiyle kar?? kar??ya b?rakmaktad?r.
Mücadele Tedbirleri
Stagflasyon olgusu, bir ekonomide, karar birimlerini enflasyonla mücadele ederken i?sizli?i kötüle?tirmeme ya da i?sizlikle mücadele ederke,n enflasyonu kötüle?tirmeme aras?nda ciddi önlemler almalar?n? gerektiren bir ikilemle kar?? kar??ya getirmektedir.
Bir yandan i?sizli?i gidermek için geni?letici maliye politikas? tedbirleri uygulanmas?, di?er yandan fiyat art??lar?n? engellemek için daralt?c? bir politikan?n uygulanmas? gerekir ki karar vericiler (siyasal iktidarlar) için bu gerçekten zor bir seçenektir ve bir tercih sorunudur.
Hangi politika seçilirse seçilsin, bir amac?n gerçekle?tirilmesi s?ras?nda di?er amaçtan uzakla??lacakt?r. Bu nedenle devlet politikas?nca izlenilecek yol, bu iki amac?n optimal bir bile?imini gerçekle?tirmeye çal??makt?r.
1970'li y?llar?n ba??ndan beri stagflasyon olgusuna çözüm arayan gerek Keynesyen iktisatç?lar, gerekse Monetaristler, ekonominin mikro yap?s?n? daha iyi anlamam?z gerekti?ini ileri sürmü?lerdir. Bu nedenle, yeni bir tak?m ekonomik geli?meler gündeme gelmi? ve Keynes Devrimi'nden bu yana ilk kez mikro temelli ekonomi politikalar?n?n, birçok iktisatç?n?n dikkatini çekmeye ba?lad??? görülmü?tür.
Bundan böyle hem Keynesyenler hem de Monetaristler, stagflasyon olay?n?n çözümü için ekonominin mikro yap?s?n? daha iyi anlamam?z gerekti?ini ortaya koymu?lard?r. ??te günümüz ekonomik olaylar?n?n çözümü için hem makro hem de mikro ekonomi araçlar?n? kullanma zorunlulu?u, böyle bir anlay???n sonucu olarak ortaya ç?km??t?r.
Stagflasyonla mücadelede, geleneksel maliye politikas? araçlar?n?n kullan?lmas?, olay?n ortaya ç?k?? kaynak ve türlerinin ve de bunlar?n ekonomideki etkinlik derecelerinin belirlenmesi kaç?n?lmazd?r. Bu belirleme yap?ld?ktan sonra, mevcut araçlarla istikrars?zl???n kayna??na inilebilecektir. Bu araçlar bilindi?i gibi vergi, harcama, borçlanma ve bütçe politikas? araçlar?d?r.
Ayr?ca stagflasyon olay?, i?sizlik sorununu da kapsam?nda bulundurdu?u için, stagflasyonla mücadele programlar? içinde ücret ve fiyat kontrolleri, sektörel ve bölgesel farkl?l?klar?n giderilmesi benzeri önlemler al?nabilir.
Gelirler Politikas?
Bir ekonomideki fiyat ve ücret art??lar?na kar?? uygulanmas? dü?ünülebilecek politikalardan biri, ücret ve fiyatlar?n olu?um sürecine do?rudan do?ruya müdahale etmektir.
Gelirler politikas?, geni? kapsaml? bir kavramd?r ve kamu harcamalar?yla vergileri de?i?tirmeksizin, toplam talebi azaltmaks?z?n ekonomideki enflasyonist bask?lar? önlemek amac?yla al?nan birçok önlemi tan?mlamak için kullan?lmaktad?r. Gerçekten gelirler politikas?, artan fiyat ve ücretleri azaltmak için firma ve sendikalar? ikna etmeye çal??maktan, kabul edilebilir çe?itli fiyat ve ücret art??lar? için çe?itli göstergeler geli?tirmeye ve sonuçta fiyat ve ücretlerin genel olarak dondurulmas?na kadar çe?itli önlemleri kapsamaktad?r.
Gelirler politikas? içinde, yasal olarak fiyat tavanlar? belirlemek ve bunlara uymayanlar? cezaland?rmak ?eklinde uygulanan fiyat ve ücretlerin dondurulmas? önlemi, di?erlerine k?yasla en k?s?tlay?c? olan?d?r ve enflasyonu kesin olarak a?a??ya çekebilmektedir. O zaman niçin bu yolla enflasyondan kurtulunamamaktad?r? Bunun nedeni, e?er ekonomide kaynaklar?n optimum da??l?m? isteniyorsa, ücret ve fiyatlar?n de?i?mesi gerekti?i dü?üncesidir.
Bir enflasyonla mücadele politikas?n?n amac?, ortalama fiyat art?? oran?n?, fiyatlar?n kaynak da??l?m?ndaki rolüne müdahale etmeden azaltmaya çal??mak olmal?d?r. K?sa bir dönem için fiyat ve ücretlerin dondurulmas? nedeniyle bozulan kaynak da??l?m? çok küçük olabilir ve fazla maliyetli de de?ildir. Ancak ücret ve fiyatlar?n uzun süre sabit tutulmas? durumunda, emek ve mal piyasalar?nda anormallikler (bozukluklar) ortaya ç?kacakt?r.
Vergi Temelli Gelir Politikas?
Vergi temelli gelir politikalar?, daha dü?ük parasal ücret art??lar?n? öneren ve kabullenen firmalarla, i?çileri mükafatland?ran; a??r? ücret art??lar?n? öneren ve kabullenen firmalarla, i?çileri cezaland?ran bir vergi sisteminin kullan?m?d?r.
Bu sistemde ücretleri belli bir s?n?rda tutan firmalara ve i?çileri vergi azalt?lmas? yoluyla mükafatland?r?lmakta, aksine a??r? ücret art??lar? öneren ve alan firmalarla i?çiler, yüksek vergiler yoluyla cezaland?r?lmaktad?r. Böylece vergi temelli gelir politikalar?, dü?ük parasal ücret ve fiyat art??lar?n? daha cazip, a??r? parasal ücret ve fiyat art??lar?n daha az cazip k?larak nispi fiyatlar? de?i?tirmeyi planlamaktad?r.
?ndeksleme
Gelir vergisinin, özel ücret sözle?melerinin, i?sizlik tazminatlar?n?n ve sosyal güvenlik yard?mlar?n?n cari enflasyon oran?na göre indekslenmesinin, enflasyon oran?nda beklenmeyen bir azalman?n maliyeti olarak gösterilen i?sizlik oran?n? dü?ürece?i ileri sürülmektedir. Çünkü enflasyon oran?nda beklenilmeyen bir azalman?n, ekonomide i?sizli?i art?rmas?n?n bir nedeni, ücret sözle?melerinin parasal olarak sabit olmas?d?r.
Üç y?ll?k bir ücret sözle?mesi, beklenen bir enflasyon oran?n? kapsamaktad?r. Bu durumda, e?er cari enflasyon oran? beklenen enflasyon oran?n?n alt?nda ise, ücret maliyetleri, mal ve hizmet fiyatlar?ndan daha h?zl? artacak ve daha az emek gücü istihdam edecektir. Ancak, parasal ücretler, enflasyon oran?na indekslenirse, parasal ücretlerdeki art?? oran?, enflasyon oran?ndaki azalmaya otomatik olarak kar??l?k verecektir.
Üretim Te?vikleri Politikas?
Baz? ekonomistler, özellikle arz yönlü ekonomistler, üretken faaliyetler üzerinden al?nan yüksek oranl? vergilerin, toplam arz? ciddi bir biçimde etkiledi?ine inanmaktad?rlar. Onlara göre, uygulanacak bir vergi azalt?lmas? program?, ekonomide çal??may?, tasarrufu, yat?r?m?, üretkenli?i ve toplam arz? te?vik edecek ve böylece stagflasyon olay?n?n çözümüne yard?mc? olabilecektir.
Kamu harcamalar?n?n toplam arz üzerindeki etkisi ise, te?vikler üzerinde ters yönlü bir etkiye sahip oldu?u için daha farkl? olacakt?r. Çünkü, artan kamu harcamalar?, borçlanma ile finanse edildi?i takdirde, ödünç verilebilir fonlar piyasas?ndan fon çekildi?i için, faiz oranlar? yükselmekte ve özel yat?r?m harcamalar? azalabilmektedir. Bu durumda, zamanla, ekonominin sermaye birikim oran?n?n azalaca?? ve bu nedenle ekonomik büyümenin gecikebilece?i aç?kt?r.
Borçlanmaya seçenek olarak, kamu harcamalar?n?n, üreticilerin gelirleri üzerinden al?nan vergilerle finanse edildi?i durumda ise, te?vikler ortadan kalkacak, vergilenebilir üretken faaliyetlerin f?rsat maliyeti artarsa, karar vericiler daha çok birinciyi tercih edeceklerdir. Burada önemli olan soru, bu ikâme etkisinin ne kadar önemli oldu?udur.
