Esnek Kur Sistemi
Esnek Kur Sistemi « Kavramlar
Esnek (flexible) kur sistemine yüzen (floating) veya serbest de?i?ken kur sistemi (freely fluctuating exchange rate system) gibi isimler de verilmektedir. En a??r? biçiminde bu sistemde, döviz piyasalar? üzerinde hiçbir devlet müdahalesi yoktur. Döviz kurlar? tamam?n piyasadaki döviz arz ve talebine göre olu?ur.
Bu sistemde, bir ülkenin d?? ödemeler dengesi, döviz kurlar? arac?l???yla sa?lanaca??ndan, d?? ödemeler dengesinin aç?k ya da fazla vermesi söz konusu olmayacakt?r. Örne?in d?? ödemeler dengesi aç?k veriyorsa, döviz talebi (yani ithalat) döviz arz?ndan (yani ihracattan) daha fazla olaca??ndan, döviz kuru yükselecektir. Döviz kurunun yükselmesi bu defa ithalat?n azalmas?na ve ihracat?n artmas?na neden olacakt?r. Döviz kurundaki yükselme, d?? aç?k ortadan kalkana kadar devam edecektir.
Esnek kur sistemi serbest piyasa mekanizmas?n?n dövize uygulanm?? ?eklidir. Akademisyenler aç?s?ndan ilgi çekici olan bu s?n?rs?z de?i?ken kur sistemine uygulay?c?lar; örne?in d?? ticaret firmalar?, mali yöneticiler, d?? yat?r?mc?lar ve hükümetler pek s?cak bakmamaktad?r. Sistemin lehinde ve aleyhinde pek çok görü? vard?r.
De?i?ken Kur Sistemini Savunan Görü?ler
Ulusal paran?n gerçek de?eri: Hükümetlerin belirledikleri kurlar ço?unlukla ulusal paray? a??r? de?erlendirir. Oysa de?i?ken kur sistemlerinde kurlar gerçek denge de?erini bulur. Bu da uluslar aras? kaynak da??l?m?n?n optimum biçimde yap?lmas?n? sa?lar.
D?? denge: Bu sistemlerde döviz talep fazlas? kurlarda yükselmeye, döviz arz fazlas? da kurlarda dü?meye yol açarak dengesizli?i otomatik biçimde giderici sonuç do?urur. Esnek kur sistemindeki bu otomatik dengeleme mekanizmas?na kar??l?k sabit kur sistemlerinde d?? denkle?me hükümet kararlar?na ba?l?d?r.
D?? rezerv ihtiyac?: Sabit kur sistemlerinde kur istikrar?n? sa?lama amac?yla döviz rezervlerine ihtiyaç vard?r. Oysa bu sistemde d?? denge kendili?inden sa?land???ndan d?? rezerve de gerek kalmaz.
?ç ekonomik politikalar: Esnek kur sistemi otomatik kur de?i?meleri yoluyla d?? denge sorununu çözümler. O bak?mdan hükümetler d?? dengenin bozulma endi?esi olmadan maliye ve para politikalar?yla iç ekonomik hedeflerin gerçekle?tirilmesine çal??abilirler.
D?? ?oklar: Yurt d???ndan kaynaklanan bir enflasyon veya depresyon kar??s?nda, kurlar derhal gerekli uyumu sa?lay?p ekonomiyi bu denetim d??? faktörlerin etkisinden korurlar. Sabit kur sistemlerinde d?? ?oklar ülkeyi daha kolay etkiler.
Kurlarda ufak de?i?meler: Dalgal? kur sistemlerinde kurlar arz ve talebe göre her an ufak uyum hareketleri gösterdi?inden sabit kur sistemlerinde oldu?u gibi, uzun süreler sonunda yap?lacak büyük oranl? bir kur de?i?ikli?ine gerek kalmaz. Böylece ekonomi büyük kur ayarlamalar?n?n ?okundan kurtulmu? olur.
Bürokrasiye gerek olmamas?: De?i?ken kur sistemi fiyat mekanizmas?na dayal?, basit ve uygulamas? kolay bir sistemdir. Kurlarla ilgili olarak hükümetin karar almas?na ve denetimde bulunmas?na gerek yoktur. Böylelikle sistem gereksiz bürokrasiyi önler.
Esnek Kur Sistemine Kar?? Görü?ler
D?? ticaret ve mali ak?mlar? cayd?rma: Sürekli de?i?en kurlar uluslar aras? ekonomik belirsizlik do?urarak riskleri art?r?r. Bu da uluslar aras? ticari ve mali ak?mlar? engelleyici etki yapar. Gerçi kur riskine kar?? vadeli piyasalarda korunma olana?? vard?r. Ama bu önemli bir maliyeti gerektirir. Ayr?ca baz? ülkelerde bu piyasalar henüz kurulmu? dahi de?ildir.
Yurt içi enflasyonu art?rma: Esnek kur sistemleri enflasyonu h?zland?r?r. Çünkü kurlar yükselince ham madde ve g?da maddelerinin fiyatlar? yükselir. Bu da ücretleri ve sanayide maliyetleri art?r?r. Oysa kurlar dü?ünce ücretlerde ve öteki girdilerde bir dü?me olmaz. Dolay?s?yla döviz kurlar?n?n fiyatlar üzerindeki etkisi tek yönlüdür; bu da art?? do?rultusundad?r. Buna rachet effect denir.
Esnekliklerin dü?ük olmas?: Döviz kurlar?ndaki ufak bir de?i?menin d?? dengeyi sa?layabilmesi için döviz arz ve talep esnekliklerinin yüksek olmas? gerekir. Bu esnekliklerin de?erinin yüksek olmad??? durumlarda belirli bir d?? dengesizli?i giderebilmek üzere çok büyük kur de?i?melerine gerek vard?r. Hatta, e?er esnekliklerin de?eri Marshall - Lerner ko?ulunu sa?layam?yorsa (ihracat ve ithalat esneklikleri toplam? 1 den büyük de?ilse) kur de?i?imi d?? dengenin olu?umuna hiç katk? yapmaz.
?stikrar bozucu spekülasyon: Sabit kur sistemini savunanlar de?i?ken kur sisteminin istikrar? bozucu spekülasyona yol açaca??n?, bunun da kurlardaki istikrars?zl??? h?zland?raca??n? iddia ederler. Ancak bununla ilgili bir kan?tlar? yoktur. Esnek kur savunucular? ise bu sistemde spekülatör davran??lar?n?n istikrar bozucu de?il, istikrar sa?lay?c? oldu?unu ileri sürerler. Ayr?ca serbest kur sistemi savunucular?na göre 1973 ten sonraki dönemde 1960'lardaki gibi büyük mali istikrars?zl?klar?n ya?anmam?? olmas? bu sistemin san?ld??? kadar sak?ncal? olmad???n? göstermektedir.
