Büyüme
Büyüme « Kavramlar
Ulusal ekonomiler de canl?lar gibi büyür. Her ülkede nüfus, i?gücü, kaynaklar, sermaye teçhizat? vb. y?ldan y?la de?i?ik oranlarda büyümektedir. Üretimi art?rmak için yat?r?m harcamalar? yap?ld?kça istihdam seviyesi yükselmekte, sermaye stoku geni?lemekte, i?lenmemi? topraklar üretime aç?lmakta ve sonuç olarak milli has?la ço?almaktad?r.
Büyüme s?ras?nda iktisadi unsurlarda meydana gelen de?i?ikliklerin yan?nda toplumsal sorunlar?n görünü?ü de de?i?mektedir. E?itim talebi artmakta, köylerden ?ehirlere göç h?zlanmakta, sa?l?k hizmetlerinin geli?mesi gerekmekte, siyasal yap?da dalgalanmalar meydana gelmektedir.
Bu kadar karma??k olay?n bir arada cereyan etti?i büyüme sürecinde, kesin sonucu belirtecek ölçünün bulunmas? çok güçtür. ?ktisadi unsurlar?n ço?undaki de?i?meleri rakamland?rmak nispeten kolayd?r. Oysa toplumsal de?i?iklikleri istatistik seriler halinde düzenleyip yorumlamalara gitmek oldukça güçtür.
Rakamlarla ifade edilebilen iktisadi unsurlarda da büyüme s?ras?nda meydana gelen dalgalanmalar de?i?ik oranlarda olmaktad?r. ?u halde sorun, bu çe?itli iktisadi unsurlardan en iyi gösterge olabilecek birini seçmek ve temel ölçü olarak kullanmakt?r. Uluslararas? alanda en yayg?n olarak kullan?lan ölçü, üretim hacmi ve milli gelirdir. Yaln?z, milli gelir art???n?n ulusal bir ekonominin topyekün büyümesini yans?tmad???n?, fert ba??na refah art???na bir ölçü say?lamayaca??n? da belirtmek gerekir. Çünkü nüfus art???, yükselen milli gelirin bir k?sm?n? yutmaktad?r. ?u halde büyümeyi fert ba??na milli gelir rakam?yla da ölçmek gerekecektir.
Burada unutulmamas? gereken bir nokta, milli gelirdeki art??lar?n büyümenin sonucunu belirtmekte olmas?d?r. Asl?nda milli gelir endeksinin alt?nda önemli iktisadi toplumsal ve siyasal olaylar yatmaktad?r. Ölçü olarak milli gelir seviyesi seçildi?ine göre, büyümenin tan?m? ?öyle yap?labilir: ?ktisadi büyüme, milli gelirde bir y?ldan ötekine meydana gelen art?? oran?ndan ibarettir.
Örne?in, bir ülkenin milli geliri 1995 y?l?nda 100 trilyon lira iken 1996 y?l?nda 107 trilyon liraya ç?km??sa büyüme h?z? %7'dir. Ayn? ülkede y?ll?k nüfus art?? h?z? %3 ise, 1995-1996 aras?nda fert ba??na milli gelir %4 artm?? demektir.
Yaz? ve konu?ma dilinde "büyüme" terimi yerine bazen "geli?me", "kalk?nma" gibi sözcüklerin de kullan?ld??? görülmektedir. Büyüme, geli?me ve kalk?nma terimlerinin anlamlar? aras?nda fark görenler bu tutumu hatal? bulmaktad?rlar. Bunlara göre büyüme sadece bir gövde geni?lemesini ifade etmekte, geli?me ve kalk?nma ise ulusun iktisadi, sosyal ve siyasal hayat?ndaki genel geli?imi belirtmektedir.
?ktisadi büyüme sorunu özellikle ?kinci Dünya Sava??'ndan sonra yayg?n bir ?ekilde ele al?nm??t?r. Önceleri sava?tan zarar görmü? olan Bat? ülkelerinin ekonomilerini yeniden düzenlemeleri için gösterilen çabalar k?sa zamanda geli?mekte olan ülkelere de yönelmi?tir. Son y?llarda bu sorunun daha da yo?un olarak tart???ld??? göze çarpmaktad?r. Bununla beraber büyüme sadece bugünün sorunu de?ildir.
?ktisat biliminin kuruldu?u y?llarda, hatta daha önceki dönemlerde bile büyüme ile ilgili fikirlerin tart???ld??? görülmektedir. Fakat 1950'lere kadar bu tart??malar yaln?zca geli?mi? ekonomilerin nas?l geli?mi? olduklar? ve bundan böyle bunal?ms?z nas?l büyüyebilecekleri noktalar? üzerinde süregelmi?ti. Sonralar? az geli?mi?lerin büyüme sorunlar?n?n ele al?nd??? teorik modeller yayg?nla?t?. Günümüzün dinamik dünyas?nda az geli?mi?lerin h?zla bünye de?i?tirerek geli?en ekonomiler niteli?ini kazanmalar? sonunda, az geli?mi?ler için kurulan modellerin de ayn? h?zla varsay?mlar?n? ve çerçevelerini de?i?tirdikleri göze çarpmaktad?r.
