Arbitraj
Arbitraj « Kavramlar
Menkul K?ymetler, k?ymetli madenler, para, k?ymetli evrak gibi de?erlerin, iki piyasa aras?ndaki fiyat farklar?ndan yararlanmak amac?yla fiyatlar?n dü?ük oldu?u yerlerden al?nmas?, fiyatlar?n yüksek oldu?u yerlerde sat?lmas?d?r. Ancak, arbitraj denildi?i zaman genellikle kambiyo arbitraj? anla??lmaktad?r.
Kambiyo arbitraj?, çe?itli piyasalarda kote edilen dövizlerin kurlar? aras?ndaki farktan yararlanmak amac?yla yap?lan al?m-sat?m i?lemidir. Arbitraj i?lemi, genellikle k?sa süreli bir i?lem olup, bir dövizin bir piyasadan al?nmas? ile ba?ka bir piyasada sat?lmas? aras?nda geçen zaman dönemi oldukça k?sad?r.
Arbitraj i?lemi, döviz borçlar?n?n en az maliyetle ödenmesi, alacaklar?n?n ise en fazla para ile tahsili olana??n? sa?lar. Arbitraj i?lemi ile sa?lanan kâr, ço?unlukla oldukça küçüktür. Bankalar bu tür i?lemlere çok ra?bet ettiklerinden, çe?itli piyasalar?n kurlar?, arbitraj i?lemleri sonucu birbirine yakla?makta, aradaki fark, ço?unlukla ula??m giderlerini kar??layacak düzeylere dü?mektedir. Bu bak?mdan arbitraj i?leminden önemli ölçüde kâr sa?lanabilmesi, i?lemin büyük ölçeklerde yap?lmas?na ba?l?d?r, ancak bu da arbitraj i?leminin riskini art?r?r.
Dolays?z (Vas?tas?z) Arbitraj
?ki piyasa aras?nda kar??l?kl? olarak ve kendi paralar? üzerinden do?rudan do?ruya yap?lan arbitraj i?lemine "dolays?z arbitraj" denir. Bunu bir örnekle aç?klayal?m. 1 ?ngiliz Sterlini?nin (Pound) ABD Dolar? kar??s?ndaki kuru New York?ta, 1,8000 ABD Dolar?, Londra?da ise 1,8001 ABD Dolar?d?r. Bu durumda ?ngiliz Sterlini?nin ABD Dolar? kar??s?ndaki fiyat? Londra?da, New York?takinden daha yüksektir. Bunun sonucu olarak, New York?ta dolar satarak sterlin almak ve Londra?da sterlin satarak dolar almak kârl? bir i?tir.
New York?ta sterlin sat?n al?nmas? bu piyasada dolara kar?? sterlinin fiyat?n? art?racakt?r. Londra?da ise, aksi yönde geli?me olarak, sterlinin dolar kar??s?ndaki fiyat? dü?ecektir. Bu süre, her iki yerde, iki dövizin fiyat? (kuru) e?itlenene kadar sürecektir. ?ki farkl? yerde dövizlerin al?m ve sat?m i?lemi esas olarak "dü?ük al-yüksek sat" ilkesine dayanmaktad?r.
Dolayl? (Vas?tal?) Arbitraj
Dolays?z arbitrajda iki olan ülke ve para say?s? dolayl? arbitrajda en az üçe yükselir. Ayn? paran?n, de?i?ik yabanc? piyasalardaki kurlar?n?n birbirlerinden farkl? olmas?ndan yararlan?larak, ba?ka bir piyasadan al?n?p di?er bir piyasada sat?lmas?d?r.
Örne?in, Amsterdam?da ?sviçre Frang??n?n ?orin cinsinden fiyat? New York?ta dolar olarak ifade edilmi? olan fiyat?ndan yüksekse New York?ta dolar ile ?sviçre Frang? sat?n almak ve Amsterdam?da ?sviçre Frang? satarak ?orin almak, daha sonra da ?orini satarak dolar almak kârl? olacakt?r.
Mekan Arbitraj?
Burada, farkl? piyasalarda ayn? zamanda mevcut kur farklar? aras?ndaki farklardan yararlanmak amac?yla arbitraj yap?lmas? söz konusudur. Yukar?da dolays?z ve dolayl? arbitraja ili?kin olarak verilen örnekler böyledir.
Zaman Arbitraj?
Burada, farkl? vadeler için olas? marjlar aras?ndaki farkl?l?klardan yararlanmak amac?yla arbitraj yap?lmas? söz konusudur.
Faiz Arbitraj?
Farkl? paralar?n k?sa süreli yat?r?mlar?n?n gelirleri aras?ndaki farkl?l?klardan yararlanmak amac?yla yap?lan arbitraj i?lemidir. Bu tür arbitraj da Covered ve Uncovered (spekülatif) olmak üzere ikiye ayr?l?r. Serbest piyasa ekonomisinin geçerli oldu?u bir dünyada faiz oranlar?, teorik olarak bütün dünyada birbirine e?itlenir. Ancak böylesi bir dünya varsay?msal oldu?undan, bir paran?n faiz oran?, ba?ka bir paran?n faiz oran?ndan yüksek olabilir. Böylece, paras?n? daha yüksek faiz oran?na sahip paraya yat?rmak isteyenler arbitraj i?lemine ba?vuracaklard?r.
Kambiyo kontrol rejiminin uyguland??? ülkelerde arbitraj i?lemleri kontrol rejiminin s?kl???na ko?ut olarak ya yap?lamaz ya da çok k?s?tl? bir ?ekilde yap?l?r. Ülkemizde bankalar, kendilerine döviz pozisyonu tutma yetkisinin tan?nmas? ile birlikte arbitraj yapma olana??na sahip olmu?lard?r. Bankalar?m?z arbitraj i?lemlerini ya kendileri için ya da mü?terilerinin d?? ticaret i?lemleri için gereksinme duyduklar? döviz türünü sa?lamak amac?yla yapmaktad?rlar.
