Aç?k Bütçe Politikas?
Aç?k Bütçe Politikas? « Kavramlar
Devletin ekonomik durgunlu?u ve i?sizli?i önlemek üzere bütçe aç???n? bir ekonomi politikas? arac? olarak benimsemesidir. Aç?k veren ya da ekonomik politika çerçevesinde aç?k verdirilen bütçede kamu harcamalar? ile normal devlet gelirleri (vergi, resim, harç, vb. ) aras?ndaki fark borçlanma ile kar??lan?r. Dolay?s?yla munzam harcama kar??l??? borçlanma olmaktad?r. Borçlanma yolu ile devlet harcamalar?n?n ekonomik etkileri, borcun kimlerden al?nd???na ba?l? olarak de?i?iklik gösterir.
Borçlanma Merkez Bankas??ndan yap?l?yorsa, bu emisyona, munzam para arz?na yol açar. Merkez Bankas??ndan al?nan borç ödenmeyebilir. Özel ekonomi birimlerinden yap?lan borçlanman?n vadesi geldi?inde ödenmesi gerekir. Devletin özel ekonomi birimlerinden yapt??? borçlanma, ana paran?n ve faizinin geri ödenmesi dolay?s?yla gelir da??l?m?n? de?i?tirmektedir. Klasik iktisatç?lar denk bütçe yanl?s?yd?lar. Bunun sebebi ekonominin kendi mekanizmalar? sayesinde her zaman dengeye gelece?i konusundaki inançlar?yd?. Bu iktisatç?lara göre ekonomik durgunluk ve i?sizlik ar?zi durumlar olup, devletin müdahalesi gerekmeden düzelebilir.
Devlet bütçesinin aç?k vermesi ise ekonominin normal i?leyi?ine bir müdahale, dengeyi bozucu bir husus say?ld???ndan, kesinlikle benimsenmemekteydi. 1920?lerin sonuna rastlayan büyük Dünya Ekonomik Krizi , klasik iktisatç?lar?n yan?ld?klar?n? göstermi?tir. Ancak teorik aç?dan ekonominin neden kendi kendine dengeye gelemedi?inin ispatlanmas? için J.M. Keynes?in Genel Teori adl? eserini beklemek gerekmi?tir. Keynes bu eserinde getirdi?i yeni kavramlar ve analizi ile bir ekonominin dü?ük istihdam seviyesinde de dengeye gelebilece?ini ispat etmi?tir.
Durgunluk ve i?sizli?in yayg?n oldu?u, kapasitenin kullan?lmad??? bir ekonomide munzam harcamalar yap?larak gelirlerin art?r?lmas? gerekir. Bu munzam harcamalar?n yap?lmas? ise devlete dü?mektedir. Devlet Merkez Bankas??ndan ya da özel ekonomi birimlerinden elde etti?i paray? harcad???nda, bu harcaman?n ekonomi üzerinde canland?r?c? bir etkisi olmaktad?r. Devletin yapt??? munzam harcama vas?tas? ile gelir yarat?lmas? ve sa?lanan canlanma, yap?lan ilk harcamalar?n çok üzerinde olmaktad?r ki, bu olguya ?çarpan etkisi? denir.
Aç?k bütçe politikas? ya da borçlanma kar??l???nda harcama yap?larak ekonominin canland?r?lmas?n?, normal kamu gelirlerinin yetersizli?inden dolay? bütçe aç??? meydana gelmesinden ay?rmak gerekir. Aç?k bütçe politikas?, iktisadi durgunluk ortam?nda bilinçli olarak uygulanan bir politikad?r. Oysa hükümetler, vergi sistemlerinin yetersizli?inden dolay?, öngörülen harcamalar? kar??lamak üzere tam çal??ma ve hatta enflasyon ortam?nda bile aç?k finansman yoluna gitmektedirler.
Günümüzde çok görülen bu husus enflasyonu büsbütün körüklemektedir. Son y?llarda dünya ülkelerinde gözlenen ekonomik bunal?m çe?idi, 1920?lerdeki büyük depresyondan farkl?d?r. Büyük depresyonda üretimin dü?mesinin yan? s?ra fiyatlar ve gelir düzeyi de dü?mekteydi. Oysa günümüzde üretim dü?mesine, i?sizli?in artmas?na ra?men fiyatlar yükselmeye devam etmektedir ki, bu duruma ?stagflasyon? ad? verilmi?tir.
Stagflasyon ortam?nda ekonomiyi canland?rmak için aç?k bütçe politikas?na ba?vurulursa ?iddetli bir enflasyonla kar??la??l?r. Bu nedenle aç?k bütçe politikas? yerine bunun tam z?dd? olan s?k? para politikas? uygulanmaktad?r. S?k? para politikas? enflasyonu frenlemekle beraber, durgunlu?u büsbütün art?rmaktad?r. Bu nedenlerle, durgunluk ve enflasyonun bir arada oldu?u bir ortama hangi ekonomi araçlar?yla müdahale edilmesi gerekti?i kesinlik kazanmam??t?r.
