Kavramlar
Aç?k Bono « Kavramlar
Bir k?ymetli evrak olan bononun ta??mas? gereken unsurlardan birisi, kay?ts?z ?arts?z muayyen bir bedeli ödeme vaadinin bulunmas?d?r. Bu nedenle belirli bir miktar ödeme vaadi ta??mayan bonolar geçerli de?ildir. Ticari hayatta çe?itli nedenlerle bononun ta??mas? gereken di?er unsurlar? ta??yan, ancak ödeme vaadinin miktar (para) k?sm? bo? b?rak?lan bonolar düzenlenebilmektedir. ??te para k?sm? ileride doldurulmak üzere bo? b?rak?larak düzenlenen bonolara aç?k bono denir. Taraflar?n anla?malar?na ve hüküm ba?lad?klar? olaylar?n gerçekle?mesine göre, aç?k bononun para k?sm? doldurularak ?ekli ... Devamı »»»
Aç?k Pozisyon « Kavramlar
Vadeli piyasa i?lemlerinde fiyat de?i?ikli?inden zarara u?rayabilecek bir al?c? veya sat?c? aç?k pozisyondad?r. Bir örnek verelim: 7 aral?k tarihinde Zürih'te bir ay vadeli dolar kuru 1,5 frank olsun. Bir kambiyo operatörü, bir ay vade ile 1 milyon dolar sats?n. Vade tarihine de?in dolar kuru 1,7 franga yükselirse, kambiyo operatörünün zarar? 200 bin frank tutacakt?r. Dolar?n yükselme olas?l???n? göze alarak 7 Aral?k'ta vadeli sat?? yapan bir kambiyo operatörü aç?k pozisyondad?r. Dolar kurunun yükselmesine kar?? korunmas?zd?r. Vadeli sat?? yaparken bir risk alt?na girmi?tir. Vadeli piyasada a... Devamı »»»
Aciyo « Kavramlar
Bankalar?n, yapt?klar? i?lemler üzerinden ald?klar? faiz. Bankac?l?k ve borsada önceleri, madeni paralar?n itibar? de?eriyle gerçek de?eri aras?ndaki fark olarak tan?mlan?rd?. Daha sonra bir ticari senedin, üstünde yaz?l? de?eri ile senet k?rd?r?ld??? takdirde banka taraf?ndan ödenen miktar aras?ndaki fark olarak ele al?nd?. Günümüzde iskonto ko?ullar?yla e? anlaml?d?r; iskonto, posta masraflar? ve komisyon bedelinden olu?ur. Anonim ortakl?klar?n pay senetlerinde ve tahvillerinde aciyo, pay senetlerinin ya da tahvillerin ortakl?kça gerçek de?erden fazla bir de?erle sat?lmalar? durumunda, gerç... Devamı »»»
Adi Çek « Kavramlar
Çizgili ya da bloke olmayan çek anlam?n? ta??maktad?r. Adi çek, aç?k ve basit bir ödeme emri niteli?inde olup çizgili ya da bloke çeklerden ödeme biçim ve yöntemi aç?s?ndan ayr?l?r. Adi çekin bedeli, ibraz an?nda kar??l???n?n bulunmas? ko?uluyla nakden ve hesaben ödenebilir. Kar??l???n?n olup olmad???n?n bilinmemesi aç?s?ndan bloke çekten (bloke çekte kar??l?k garanti edilmi?tir), hem nakden ve hem de hesaben ödenebilmesinden dolay? da çizgili çekten (çizgili çek yaln?zca hesaben ödenir) fakl?d?r.... Devamı »»»
Adi Hisse Senedi « Kavramlar
Yasada kullan?lan bir terim olmay?p, uygulamada imtiyazl? (ayr?cal?kl?) hisselerin kar??s?nda yer alan paylar? ifade etmek üzere benimsenmi? bir kavramd?r. Ticaret Kanunu'nun 401. maddesinde, esas sözle?me ile baz? tür hisse senetlerine k?r pay?na ya da tasfiye art???na kat?lma gibi "sair" hususlarda ayr?cal?k tan?nabilece?i kabul edilmi?tir. Gerçekten de anonim ortakl?kta baz? paylar sahiplerine di?erlerine oranla daha fazla oy hakk? verebilir ya da örne?in, ortakl?k tesislerinden yararlanma olana?? sa?layabilir. ??te bu durumda üstün hak sa?layan paylara imtiyazl?, di?erlerine adi hisse (pa... Devamı »»»
Adi Senet « Kavramlar
Resmi bir makam ya da memur kat?lmaks?z?n, taraflarca özel biçimde haz?rlanan yaz?l? belgelerdir. Adi senetlerde yaz? k?sm? el ile ya da makine ile haz?rlanm?? olabilece?i gibi daha önceden bas?lm?? da bulunabilir. Adi senedin borçlu taraf?ndan imzalanmas? gerekir. ?mza atamayanlar senedi mühürleyebilecekleri gibi, parmak izi ile de i?aretleyebilirler. ?spat aç?s?ndan adi senede pul yap??t?r?lmas? ya da tarih at?lmas? önemli de?ildir. Fakat imza ve mühürün senet metninin yaz?lmas?ndan sonra konulmas? ve yap?lacak ekler ile kaz?nt? ve silintilerin ayr?ca imzalanarak onaylanmas? gereklidir. Aks... Devamı »»»
Agroekonomi « Kavramlar
Frans?zca'dan dilimize geçen kavram, agro ve economie sözcüklerinin birle?mesinden do?mu?tur. Agro sözcü?ü, "tar?m bilimi" anlam?na gelen agronomienin k?salt?lm?? ?eklidir. Agroekonomi, ekonomi biliminin tar?m alan?na uygulanmas?yla ortaya ç?km?? bir bilim dal?d?r. Türkiye'de iktisat fakültelerinde ve ekonomi bölümlerinde ba??ms?z Tar?m Ekonomisi ya da Tar?msal Ekonomi dersleri, programlarda yer almaktad?r. Tar?msal üretim ve da??t?m?n dünya düzeyindeki dengesizli?inin sürmesi, agroekonomi alan?ndaki çal??malara ilginin giderek artmas?na yol açmaktad?r. Bu alandaki bilimsel çal??malar, disip... Devamı »»»
Ajur « Kavramlar
Dilimize Frans?zca'dan geçen bu terim, günü gününe, haz?r, gecikmesiz anlam?na gelir. Ajur, bir terim olarak, muhasebe aç?s?ndan günlük i?lerin yap?ld???n? ve bitirildi?ini, kay?tlar?n günü gününe defterlere geçirilmi? oldu?unu ifade eder. "Defterimiz ajur", "kay?tlar?m?z ajur" ifadelerinde oldu?u gibi.... Devamı »»»
Akreditif « Kavramlar
?hraç edilen mallar?n bedelleri genellikle akreditif denilen kredi mektuplar? arac?l???yla yap?l?r. ?thalatç? firma, kendi bankas?na emir vererek, almay? kararla?t?rd??? mal?n kar??l???n?, ihraç eden firman?n bankas?na bir ödemeyi taahhüt etti?ini bildirir. ??te bu taahhütün yap?ld??? belgeye "akreditif" ya da "kredi mektubu" denir. Bu ?ekilde ihracatç? firma mal? ihraç ettikten sonra, ödemenin yap?laca??n? garanti etmi? olur. Kredi mektubunda, ihraç edilecek (ithal edilecek) mallar?n özellikleri ve di?er ko?ullar da esasa ba?lanabilir. Örne?in, ihraç s?ras?nda haz?rlanacak ve ithalatç? firma... Devamı »»»
Alonj « Kavramlar
Bir ?eyi uzatmak için yap?lan ilavedir. Kambiyo senetlerinin (poliçe, bono, çek) arka yüzüne yap?lacak i?lemler için yer kalmad??? zaman, senede uzunlamas?na eklenen kâ??da alonj denmekte ve alonj üzerinde yap?lacak her türlü i?lem senedin arkas?na yaz?lm?? say?lmaktad?r. Bu terim dilimize Frans?zca'daki okunu? ?ekliyle girmi?tir. Kambiyo senetlerinde cironun alonj üzerinde yapabilece?i gibi aval ?erhinin de alonj üzerinde yaz?labilece?i Türk Ticaret Kanunu'nun 595, 613, 690 ve 730. maddelerinde öngörülmü?tür.... Devamı »»»
Anatosizm « Kavramlar
Eski Yunanca'daki ana ve tokos sözcüklerinin bile?imidir. Ana "yineleyen-do?urgan" demektir. Tokos, "faiz"dir. Anatosizm, "faizin faiz do?urmas?" anlam?ndad?r. Anatosizm, faizin hesap dönemi sonunda anaparaya eklenerek i?letilmesidir. Bir ba?ka deyi?le, faizin kapitalizasyonudur. Bile?ik faiz yönteminin i?letilen paraya uygulanmas?d?r.... Devamı »»»
Ankes « Kavramlar
Taahhütleri kar??lamak üzere bulundurulan nakit rezervdir. Türk bankac?l?k uygulamas?nda ankes oran? disponibilite oran?ndan farkl? anlamda kullan?lmakta ve disponibilite oran?ndan daha dar bir likidite nispetini ifade etmektedir. Disponibilite kapsam?na kasa mevcutlar? yan?nda T.C. Merkez Bankas? nezdinde tutulan serbest tevdiat, Devlet ?ç ?stikraz Tahvilleri, kullan?lmam?? reeskont kredileri gibi baz? aktif de?erler de dahil olurken ankes durumu daha ziyade sadece banka kasas?ndaki nakit imkân? kapsam?na almaktad?r. 14.1.1970 tarih ve 1211 say?l? T.C. Merkez Bankas? Kanunu'nun 40. maddesi ... Devamı »»»
Ankonsinyasyon « Kavramlar
Mal?n, komisyon kar??l???nda, komisyoncuya ya da tüccara b?rak?lmas? anlam?na gelir. Mallar sat?l?ncaya kadar vedia akti hükümleri uygulan?r. Mallar? emanet alan kimse bunlar? kendi ad?na ve mal? b?rakan ki?i hesab?na satar. Bazen bir i?letmenin acentesi de, i?letme taraf?ndan verilen mallar? ankonsinyasyon al?r ve hatta bir miktar para da öder. Mallar sat?l?nca hesapla??l?r ve komisyonunu al?r. ?hracat sisteminde, konsinye sat??larda, yani kesin olarak sat?? yap?lmadan komisyoncuya mal gönderilmesi hallerinde, minimum fiyat?n sat?c?ya garanti edilmesi aran?r. Minumum fiyatla sat?? fiyat? far... Devamı »»»
Antrepo « Kavramlar
Gümrük vergisine ya da yaln?z gümrük kontrolüne tabi mallar?n ülkeye giri?, transit veya aktarma için beklemesine ve bu bekleme an?nda belli i?lemlerin yap?lmas?na izin verilen yerlerdir. Antrepoya giri?, bir vergi yükümlülü?ünü kapsamamaktad?r; ayr?ca mallar?n antrepoya giri?teki ?ekil ve niteli?inin korunmas? zorunlulu?u da söz konusudur. Bu özellikleri nedeniyle antrepo bir gümrük d??? bölge ya da s?n?rl? bir serbest yer say?lmaktad?r. Belirli bir gümrük rejiminin uygulama arac? ve yeri olan antrepolar, tüm giri? mallar?na aç?k tutulur. Ülkemizde de, giri?i ve transit geçi?i yasak olmayan... Devamı »»»
Apel « Kavramlar
"Ödeme ça?r?s?" demektir. Anonim ortakl?klar tek borç ortakl???d?r. Ba?ka bir deyi?le, pay sahibinin tek borcu vard?r, o da taahhüt edilen pay bedelini ödemektir. Kurulu?ta ya da sermaye art?r?m?nda nakdi sermaye taahhüt olunmu?sa, esas sözle?meyle ya da genel kurul karar?yla daha yüksek bir oran saptanmad??? takdirde, pay bedelinin dörtte birinin hemen ödenmesi gerekir. Ticaret Kanunu'nun 406. maddesi uyar?nca, esas sözle?mede ba?ka bir hüküm bulunmad?kça paylar?n bedeli pay sahiplerinden ilan yoluyla istenir. Pay bedelinin taksitle ödenmesinin söz konusu oldu?u böylesi durumlarda yönetim ku... Devamı »»»
Arac? Kurum « Kavramlar
Arac? kurum isminden de anla??labilece?i gibi, hisse senedi ticaretinde yat?r?mc? ve piyasa aras?nda bilgi aktarma ve arac?l?k fonksiyonlar?n? yerine getirirler. Bu kapsamda yapabilecekleri sermaye piyasas? faaliyetleri; Sermaye piyasas? araçlar?n?n ihraç veya halka arz yoluyla sat???na arac?l?k Daha önce ihraç edilmi? olan sermaye piyasas? araçlar?n?n arac?l?k amac?yla al?m sat?m? Finansal göstergelere, sermaye piyasas? araçlar?na mal ve k?ymetli madenlere dayal? vadeli i?lem sözle?mesi yap?lmas?na arac?l?k Menkul k?ymetlerin geri al?m veya sat?m taahhüdü ile al?m sat?m? Yat?r?m dan?... Devamı »»»
Arbitraj « Kavramlar
Menkul K?ymetler, k?ymetli madenler, para, k?ymetli evrak gibi de?erlerin, iki piyasa aras?ndaki fiyat farklar?ndan yararlanmak amac?yla fiyatlar?n dü?ük oldu?u yerlerden al?nmas?, fiyatlar?n yüksek oldu?u yerlerde sat?lmas?d?r. Ancak, arbitraj denildi?i zaman genellikle kambiyo arbitraj? anla??lmaktad?r. Kambiyo arbitraj?, çe?itli piyasalarda kote edilen dövizlerin kurlar? aras?ndaki farktan yararlanmak amac?yla yap?lan al?m-sat?m i?lemidir. Arbitraj i?lemi, genellikle k?sa süreli bir i?lem olup, bir dövizin bir piyasadan al?nmas? ile ba?ka bir piyasada sat?lmas? aras?nda geçen zaman dönemi ... Devamı »»»
Sermaye Art?r?m? « Kavramlar
Bedelsiz Sermaye Art?r?m? Bedelsiz Sermaye art?r?m?, ?irketlerin kendi iç kaynaklar?n? (emisyon primi, yeniden de?erleme de?er art???, yedekler, i?tirak ve duran varl?k sat?? karlar?, temettü) kullanarak yapm?? olduklar? ve ortaklar?ndan ilave kaynak talep etmeden bedelsiz olarak hisse senedi da??tt?klar? sermaye art?r?m türüdür. Bedelsiz Sermaye art?r?m? ?irkete ek bir finansman kayna?? sa?lamamakla beraber ?irketlerin bedelsiz sermaye art?r?m?na gitme nedenleri bulunmaktad?r. Ba?l?ca nedenleri emisyon primi ile i?tirak ve duran varl?k sat?? kar? kalemlerinden yap?lan sermaye art?r?mlar?n?n... Devamı »»»
Arz-Talep Dengesi « Kavramlar
Arz edilen miktar?n talep edilen miktara e?it olmas? durumuna arz - talep dengesi denmektedir. Bu e?itli?i sa?layan ve farkedilir bir de?i?me e?ilimi göstermeyen fiyat seviyesine ise denge fiyat? denmektedir. Belli bir fiyattan arz edilen miktar?n ayn? fiyattan talep edilen miktar? a?mas? durumunda ortaya bir arz fazlas? ç?kmakta ve bu da fiyat seviyesinin dü?mesine neden olmaktad?r. Yine belli bir fiyattan talep edilen mal miktar?n?n arz edilen mal miktar?n? a?mas? durumunda ortaya talep fazlas? ç?kmakta ve fiyat seviyesinin yükselmesine neden olmaktad?r. Piyasa ekonomisi ko?ullar?n?n geçerl... Devamı »»»
A Grubu Hisse Senetleri « Kavramlar
Baz? hisse senetleri tahvil faizine benzeyen bir dividant garantisi ta??r. ?irketin kâr etti?i y?llarda önceden belirlenen oranda bir kâr pay? da??t?l?r. Bu kâr pay? da??t?lmadan di?er hisse senetlerine ödemede bulunulmaz. Öncelikli hisse senedi olarak adland?r?lan ve gerek kâr gerekse oy hakk? bak?m?ndan farkl?la?t?r?labilen (A,B,C vb) bu hisse senetlerinin en önemlilerini A Grubu hisse senetleri olu?turur. Ticaret hukukunda ana ilke, da??t?lan kâr ne olursa olsun, ayn? kategorideki hisse senedi sahipleri aras?ndaki e?itli?in bozulmamas?d?r. Ancak Türk Ticaret Kanunu'nun 455/2ü maddesi ana s... Devamı »»»
Banka « Kavramlar
Para ve kredi i?lemleri yapan sermaye ?irketi. Bankalar, kredi verenlerle (mevduat sahipleri) alanlar aras?nda arac?l?k yaparak nakit sermaye sa?larlar. Bankan?n kar?, kredi verdi?i paralardan ald??? yüksek faiz ile mevduat sahiplerine ödedi?i daha dü?ük dü?ük faiz aras?ndaki farktan do?ar. Bankalar, ekonominin önemli yap? ta?lar?d?r. Para arz-talebini sa?larlar, halk?n küçük tasarruflar?n? toplar, büyük fonlar olu?turarak bireysel tasarruflarla kar??lanamayacak ölçüde büyük krediler verebilirler. Böylece yat?r?ma kaynak sa?lanm?? olur. Bankac?l?k yakla??k 4000 y?ll?k bir geçmi?e sahiptir. Sü... Devamı »»»
Bilanço « Kavramlar
Bir i?letmenin belli bir tarihteki finansal durumunu, yani sahip oldu?u varl?klar?, borçlar?n? ve özvarl???n? gösteren bir tablodur. Bilanço, temel muhasebe e?itli?ine (varl?klar = borçlar + özkaynaklar) dayan?r. Bilançonun varl?klar taraf?na "aktif", borçlar ve özvarl?k taraf?na "pasif" ad? da verilir. Bilanço kalemleri çe?itli biçimlerde gruplanabilir. En yayg?n kullan?lan gruplamalardan birine göre gerek varl?klar, gerek borçlar likidite derecelerine (nakte dönü?me çabukluklar?na) göre s?ralan?r. Yakla??k bir y?l içerisinde nakte dönü?mesi beklenen varl?klara cari varl?klar ya da döner var... Devamı »»»
Boom « Kavramlar
Ekonomik etkinliklerin en yüksek oldu?u dönem. ?ki boom aras? genellikle yedi-sekiz y?ld?r. Boom s?ras?nda üretim artmakta, fiyatlar ve ücretler yükselmekte, i?sizlik azalmaktad?r. Tam istihdam sa?land?ktan sonra artan ücretler ve fiyatlar, boom'u enflasyoncu bir karaktere sokar. Birçok sanayile?mi? ülkede, 1892'den 1913'e kadar geçen sürede her yedi-sekiz y?lda bir boom meydana gelmi?tir. Bu tarihten sonra sava? sonras? döneme kadar uzun süreli bir depresyon görülmektedir. Ancak ?kinci Dünya Sava?? sonras? uygulanan tam istihdam politikas? resesyonlar?n ortadan kalkmas?n? sa?layamam??t?r.... Devamı »»»
Stockbroker « Kavramlar
Mü?teri hesab?na menkul de?er al?p satan arac?ya, "stockbroker" denir. "Stockbroker", sermaye piyasas? sisteminin mali arac?lar?ndand?r. Komisyon kar??l???nda çal???r. Yeni ç?kar?lan menkul de?erlerin pazarlanmas?n? üstelenebilir. Borsa faaliyetiyle ilgili cari hesap açarak mü?terisinin mevduat?n? kabul edebilir veya ona ikrazda bulunabilir.... Devamı »»»
Büyüme « Kavramlar
Ulusal ekonomiler de canl?lar gibi büyür. Her ülkede nüfus, i?gücü, kaynaklar, sermaye teçhizat? vb. y?ldan y?la de?i?ik oranlarda büyümektedir. Üretimi art?rmak için yat?r?m harcamalar? yap?ld?kça istihdam seviyesi yükselmekte, sermaye stoku geni?lemekte, i?lenmemi? topraklar üretime aç?lmakta ve sonuç olarak milli has?la ço?almaktad?r. Büyüme s?ras?nda iktisadi unsurlarda meydana gelen de?i?ikliklerin yan?nda toplumsal sorunlar?n görünü?ü de de?i?mektedir. E?itim talebi artmakta, köylerden ?ehirlere göç h?zlanmakta, sa?l?k hizmetlerinin geli?mesi gerekmekte, siyasal yap?da dalgalanmalar mey... Devamı »»»
Deflasyon « Kavramlar
Aç?k ya da bask? alt?nda tutulan enflasyon durumlar?nda, paran?n sat?n alma gücünü stabilize etmek ya da yükseltmek için uygulanan ekonomik ve mali tedbirlere verilen add?r. Kredi deflasyonunda reeskont oran?n?n yükseltilmesi, mevduat zorunlu kar??l?klar?n?n yükseltilmesi, kredi kontenjanlar?n?n dü?ürülmesi ve aç?k piyasa i?lemlerinin yap?ld??? ülkelerde merkez bankas?n?n portföyünde bulunan k?ymetli evrak?n piyasaya sürülmesi yoluyla krediyi daralt?c? bir politika izlenmelidir.... Devamı »»»
Defter De?eri « Kavramlar
??letmenin sahip oldu?u bir varl???n muhasebe defterlerinde kay?tl? bulunan de?erini ifade eder. Varl?klar?n ço?u, defterlerde tarihi maliyetleriyle kay?tl? bulundu?undan, bu varl?klar?n defter de?erleri, onlar?n piyasa de?erlerini yans?tmaz. Defter de?eri kavram?yla ilgili olarak çok s?k kullan?lan bir terim, "net defter de?eri" dir. Net defter de?eri, amortismana tabi bir sabit varl???n defter de?erinden, birikmi? amortisman? ç?kar?larak hesaplan?r. Bir sabit varl???n sat???ndan sa?lanan kâr ya da zarar, sabit varl???n sat???ndan sa?lanan gelirle, sabit varl???n net defter de?eri aras?ndaki... Devamı »»»
Devalüasyon « Kavramlar
D?? dengeyi sa?lamak için ba?vurulacak yollardan biri de ulusal paran?n d?? de?erinin dü?ürülmesidir. Devalüasyonun amac?, ithalat? pahal?land?r?p, ihracat? ucuzlatmak ve böylece döviz giri?ini ç?k???na göre h?zland?rmakt?r. D?? ödemelerinde aç?k veren, yani ihracat? ithalat?ndan az olan ülke, ulusal paran?n d?? de?erini indirerek ihracat?n? art?r?p ithalat?n? azaltabilir. Sonuç olarak da d?? denge sa?lan?r ve aç?k kapan?r. Devalüasyonun dövizle ifade edilen de?er olarak, ihracat? art?r?p ithalat? daraltmas? için, baz? ko?ullar?n varl??? gereklidir. Devalüasyon yap?lan ülkede ihraç mallar? ar... Devamı »»»
Devlet Bütçesi « Kavramlar
Normal devlet gelirlerinin toplam devlet harcamalar?na e?it olmas? demektir. Maliye biliminde uzun y?llar ba?l? ba??na bir amaç olarak benimsenen bütçe dengesinin sa?lanmas?, daha sonra konjonktürel bütçe kavram?n?n geli?tirilmesi ile eski önemini kaybetmi?tir. Ekonomik dengenin korunmas? için, klasik anlamda bütçe dengesinden vazgeçilebilece?i dü?üncesi a??rl?k kazanm??t?r. Ekonomik istikrar? sa?layabilmek için bütçeden yararlan?l?rken, depresyon y?llar?nda bütçenin aç?k vermesi, enflasyon y?llar?nda ise bir fazlayla kapanmas? ile konjonktür devresi sonunda dengenin sa?lanmas? istenmektedir.... Devamı »»»
Dividant (Kar Pay?) « Kavramlar
Anonim ?irketlerde, safi kârdan ve bu amaçla ayr?lm?? yedek akçelerden ortaklara, ?irkete yat?rm?? olduklar? sermayeyle orant?l? bir ?ekilde nakit olarak ya da hisse senedi ?eklinde da??t?lan paylard?r. Dividant da??t?m? ?irket genel kurulunun yetkisi içine girer. Uygulamada anonim ?irket yönetim kurullar?, da??t?lmas?n? önerdikleri kâr pay?n? genel kurula bildirirler. Genel kurul ise bu öneriyi kabul eder ya da etmez. ?irket ana sözle?mesinde belirlenmi? kurallar varsa yönetim ve genel kurul bunlara uymak zorundad?r. ??letmelerin dividant da??t?m? karar? al?rken birçok unsuru (sadece kârlar... Devamı »»»
Döner Sermaye « Kavramlar
Devletin ticari ve s?nai nitelikteki iktisadi i?letmeleri genellikle özerk bütçeli olarak yönetilmekteyse de, belirli bir k?sm? da genel bütçe içinde yönetilmektedir. Piyasa mal? özelli?inde üretimde de bulunan söz konusu kamu kurulu?lar?na, i?çi ve uzman çal??t?rmak, malzeme sat?n almak gibi ihtiyaçlar?n? kar??lamalar? amac?yla döner sermaye tahsis olunabilmektedir. Genel bütçe içinde idare olunan hastane, mesleki okullar, darphane gibi kurulu?lar?n belirtilen nitelikteki faaliyetlerinde etkinlik sa?lamak için bunlara döner sermaye verilmektedir. Söz konusu kurulu?lara, genel bütçeden bir de... Devamı »»»
Döviz « Kavramlar
Yabanc? paralara döviz denilir. Döviz, "efektif" ya da "kaydi" olabilir. Banknot ve metal sikkeler efektiftir. Çek, poliçe, emre yaz?l? senet, havale ve kredi kartlar? kaydi ödeme araçlar?d?r. Transferlerin büyük k?sm? kaydi para ile gerçekle?tirilir. Günümüzde, efektifin uluslararas? ödemelerde pay? küçük bir orand?r. Döviz al?m sat?mlar?, kambiyo i?lemleridir. Kambiyo i?lemleri, vadeli ve vadesiz olarak ikiye ayr?l?r. Vadesiz i?lemlerde, al?m sat?m yap?lan yerin o andaki pe?in kuru uygulan?r. Al?c?n?n talebini belirlemesiyle sat?? akdi ve fiyat? kesinle?ir. Ancak, kambiyo operatörleri aras?... Devamı »»»
Durgunluk « Kavramlar
Bir ekonomi, durgunluk içinde bulundu?unda, toplam arz-toplam talep dengesindeki bozukluk, arza oranla talep eksikli?i ?eklinde ortaya ç?kmakta, di?er bir deyi?le, toplam talep yetersizli?inden meydana gelen bir toplam arz-toplam talep dengesizli?i söz konusu olmaktad?r. Bu durumda milli gelir, eksik istihdam düzeyinde gerçekle?ecek, i?sizlik artacak mal ve faktör fiyatlar?nda genel bir dü?me e?ilimi gözlemlenecektir. Buna göre, bir ekonomide durgunlukla mücadele program?n?n, toplam talepteki yetersizlikleri giderme ve efektif talep düzeyini yükseltme amac?na yönelmesi gerekmektedir. Bu neden... Devamı »»»
Efektif Döviz Kuru « Kavramlar
1970'li y?llarda yay?lan esnek (dalgal?) döviz kuru sistemiyle birlikte kullan?m? yayg?nla?an bir kavramd?r. Nominal veya reel olarak hesaplanabilir. Esnek döviz kurlar? yayg?nla??nca, çok tarafl? kur de?i?melerinin ticari rekabet gücü aç?s?ndan önemi de artm??t?r. Örne?in, dünya piyasas?nda dolar?n gidi?ini de?erlendirirken (ikisi de dünyan?n en büyük ticari gücü oldu?u için) sadece ABD dolar? ile F. Almanya mark? aras?ndaki parite de?i?mesine bakmak yetmez. Kanada ABD'nin, Fransa da F. Almanya'n?n en büyük ticaret orta??d?r. Bütün bu paralar aras?ndaki parite de?i?mesi önem kazan?r. Bunun i... Devamı »»»
Ekonomi Kavram? « Kavramlar
Eski Yunan'da ekonomi sözcü?ünün kelime anlam?, bir evin mal varl???n? yönetme sanat?yd?. O dönemde ilgi veya etki alan? bir evden ibaret olan ekonomi, bugün bütün dünyay? ilgilendirmekte ve etkisi alt?na almaktad?r. Ekonomi, s?n?rl? kaynaklar?n nas?l kullan?laca??n? inceleyen sosyal bilim dal?d?r. Tarih boyu ekonomi birçok farkl? ?ekilde tan?mlanm??t?r. Bu tan?m?n da zaman içinde anlam?n? ve önemini yitirece?i bir gerçektir, bunun sebebi bireylerin ihtiyaçlar?, üretim biçimleri ve mallar?, dolay?s?yla ya?am biçimleri de?i?mekte ve geli?mekte, bu de?i?me ve geli?me de ekonominin anlam?n? ve i... Devamı »»»
Emisyon « Kavramlar
Türkçe kar??l??? "ihraç" demek olan emisyon sözcü?ü yabanc? dillerde ç?karmak, yaymak, tedavüle koymak anlam?nda kullan?l?r. Kâ??t paran?n, tahvillerin, hisse senetlerinin ilk defa piyasaya sürülmesi emisyondur. Ufakl?k paran?n piyasaya ç?kar?lmas?nda emisyon terimi kullan?lmaz. Emisyona Merkez Bankas? yetkilidir. Emisyon Merkez Bankas?'n?n aktif ve pasifindeki geli?melerin sonucu olu?ur. Emisyonu etkileyen en önemli kalemler alt?n ve yabanc? dövizler kar??l???nda, ticari ve s?nai senetlerin reeskonta veya avansa kabulleri suretiyle, hazineye k?sa vadeli avans, hazine kefaletini haiz bonolar?... Devamı »»»
Enflasyon « Kavramlar
Genel fiyat düzeyinde devaml? art?? ve paran?n de?er kaybetmesi anlam?na gelmektedir. Sözcük anlam? ?i?kinliktir, ilk kez 1838'de ABD'de görülmü? ve sözcük olarak da ilk kez burada kullan?lm??t?r. Toplam mal ve hizmet arz?n?n, toplam talebi kar??layamamas?, k?saca üretimden çok tüketim, enflasyonun temel özelli?idir. Üretimle kar??lanamayan ve artan talep kar??s?nda, piyasay? daha yüksek bir fiyat düzeyinde dengeye getirir. Enflasyonun Sebepleri: · Devletin kar??l?ks?z para basmas? · Maliyetlerdeki art??lar, yüksek faiz ve devalüasyon · Bütçe aç?klar? · ?thal mallar?n fiyatlar?nda yükselme ·... Devamı »»»
Esnek Kur Sistemi « Kavramlar
Esnek (flexible) kur sistemine yüzen (floating) veya serbest de?i?ken kur sistemi (freely fluctuating exchange rate system) gibi isimler de verilmektedir. En a??r? biçiminde bu sistemde, döviz piyasalar? üzerinde hiçbir devlet müdahalesi yoktur. Döviz kurlar? tamam?n piyasadaki döviz arz ve talebine göre olu?ur. Bu sistemde, bir ülkenin d?? ödemeler dengesi, döviz kurlar? arac?l???yla sa?lanaca??ndan, d?? ödemeler dengesinin aç?k ya da fazla vermesi söz konusu olmayacakt?r. Örne?in d?? ödemeler dengesi aç?k veriyorsa, döviz talebi (yani ithalat) döviz arz?ndan (yani ihracattan) daha fazla ola... Devamı »»»
Euro-Bond Piyasas? « Kavramlar
Euro-bond piyasas?, yirminci yüzy?l?n ikinci yar?s?nda geli?mi?tir. Döviz kar??l??? sat?lan ve sürümü uluslararas? mali arac?l?k sendikalar? arac?l???yla gerçekle?tirilen tahvillere "Euro-bond" denilmektedir. Euro-bond i?lemlerine ait haberler ve istatistikler, Association of International Bond Dealers taraf?ndan yay?mlanmaktad?r. Euro-bond'lar?n çe?itli tipleri vard?r: Hisse senedine çevrilebilir tahviller, indeksli tahviller, portföy tahvilleri ve mülkiyet hakk?na dönü?türülebilir tahviller gibi.... Devamı »»»
Faiz « Kavramlar
Belli bir paran?n iade ?art? ile belli bir zaman kullan?lmas?na kar??l?k verilen kiraya faiz denir. Kira müddeti kiraya verilen mebla??n miktar? ve kira bedeli, faiz tutar?n?n azal?p ço?almas?nda esasl? rol oynar. Basit faiz ve bile?ik faiz olmak üzere iki çe?it faiz vard?r. Basit faiz hesaplar?nda faize verilen miktar sabittir. Faiz tutar? ayr?ca hesaplan?r. Bile?ik faiz hesaplar?nda her dönemin faiz tutar? ana paraya eklenir ve böylece bulunan tutar yeni kapitali te?kil eder. Bile?ik ve basit faiz hesaplamalarda faiz süresi 1 y?ldan az olabilir. Borç alan ve veren aras?ndaki münasebetler v... Devamı »»»
Üretim Faktörleri « Kavramlar
Firmalar?n mal ve hizmet üretimi gerçekle?tirmek için kullanmak zorunda olduklar? her unsur üretken kaynaklar veya üretim faktörleri olarak adland?r?l?l?r. Bu faktörler, üretimi gerçekle?tirmek için kullan?lan Do?al Kaynaklar (Hammadde ve Toprak), Emek (??gücü), Sermaye (Milli Servet) ve Giri?im (Te?ebbüs) üretim faktörleridir. Do?al kaynaklar üretim faktorü, hammadde ve topraktan olu?ur. Toprak tar?m ve ta? ve topra?a dayal? sanayi benzeri alanlarda hammadde olma ve mal ve hizmet üretimi için kurulacak bir tesisin in?aas? için gerekli olan arazi anlam?nda gayrimenkul olma özelli?i ile ortaya... Devamı »»»
Füzyon « Kavramlar
Füzyon, 1890'da, Amerikal? devlet adam? John Sherman'?n tröstler aleyhine kanun ç?karmas? üzerine, tröstlerin hukuki yap?s?nda yap?lan de?i?iklik sonucu ortaya ç?km??t?r. Kayna?ma diye de adland?r?lan bu yeni birle?me çe?idinde, da??lm?? bulunan tröste dahil i?letmeler, tek bir büyük ?irket ?eklinde ve tek yönetim alt?nda birle?tirilmi?tir. Da??lan ?irketin hissedarlar?na da yeni kurulan ?irketin hisseleri verilmi?tir. Rocekfeller gibi büyük i?adamlar?n?n sistemi, vergi yükü getirmesi, pahal? bürokratik i?lemlere yol açmas? gibi nedenlerle ele?tirmeleri üzerine yeni bir birle?me çe?idi olan h... Devamı »»»
Teminat Mektubu « Kavramlar
D?? ticarete konu olan mal?n bedelinin ithalatç? taraf?ndan ihracatç?ya ödenmesini garanti etmek üzere bankalar?n ithalatç?dan alacaklar? talimata dayan?larak ihracatç? lehine verdikleri garantiyi ifade eden mektup. Mahiyet itibariyle teminat mektubu say?labilir, çünkü ithalat edilecek mal?n bedeli sat?? sözle?mesine göre vesaikin ya da mallar?n sevkine veya kredili sat?? söz konusuysa belirli bir vade dahilinde ithalatç? taraf?ndan ödenmedi?i taktirde bankaca ödenece?i taahhüt edilmektedir. ??lemde sat?c?, bir bankan?n itibar?na güvenerek mal?n? sevkeder.... Devamı »»»
Geli?mekte Olan Piyasalar « Kavramlar
Geli?mekte olan menkul k?ymet piyasalar? farkl? ?ekillerde tan?mlanabilir. Bir yandan "geli?mekte olan" tan?m? küçük ve dura?an piyasalar kar??s?nda belli bir geli?me sürecine giren, büyüyen ve gittikçe karma??kla?an piyasalar? ifade edebilece?i gibi di?er yandan da geli?me potansiyeline sahip oldu?u varsay?m? alt?nda, kalk?nmakta olan ekonomilerdeki tüm piyasalar? ifade edebilir. IFC, geli?mekte olan menkul k?ymet piyasalar?n?n belirlenmesinde ikinci tan?m? daha uygun bulmaktad?r. Buna göre geli?mekte olan ülkelerdeki tüm menkul k?ymet piyasalar?, geli?me düzeylerine bak?lmaks?z?n geli?mekte... Devamı »»»
Gayri Safi Milli Has?la GSMH « Kavramlar
Ulusal bir ekonomide belirli bir sürede (genellikle bir y?l) üretilen mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlar?yla ifade edilen de?erlerinin toplam?. Buna al?c? fiyatlar?yla GSMH denir. Bundan vas?tal? vergiler ve sübvansyonlar ç?kart?ld???nda buluna büyüklü?e ise faktör fiyatlar?yla GSMH ad? verilir. Ulusal ekonominin etkinlik düzeyinin analizinde elveri?li bir gösterge olarak kabul edilir. Safi milli has?ladan, amortisman (y?pranma) paylar?n? da içermesiyle ayr?l?r. Hesaplanmas? oldukça zor bir ekonomik büyüklüktür, bir mal ya da hizmetin de?erini çift say?lmas?n?n önlenmesi gerekir. Hesaplanmas?... Devamı »»»
Gayrimenkul Yat?r?m Ortakl??? « Kavramlar
Gayrimenkul, ülkemizde y?llard?r devam eden enflasyonist ortam nedeni ile her zaman popüler bir yat?r?m arac? olmu?tur. Ancak, genel olarak Türkiye'de gayrimenkul al?m?n?n ?ekli, bat?l? ülkelerdeki al?m ?eklinden farkl?d?r. Ülkemizde gayrimenkul yat?r?mlar?n?n tamam?na yak?n?n?n finansman? özkaynaklardan (nakit) sa?lan?rken, istatistiklere göre ABD'de in?aat yat?r?mlar?n?n %70'lik bir k?sm? kurumsal sermaye taraf?ndan yap?lmaktad?r. Türkiye'de ise bu oran?n %5 seviyesinde kald??? gözlenmektedir. Ayn? zamanda, Türkiye'de bu yat?r?mlar?n %3'üne yak?n bir k?sm? sermaye piyasas? araçlar? ile fina... Devamı »»»
Halka Arz « Kavramlar
?irketler hukukunda önem arzeden bir kavramd?r. "Anonim ortakl?klar"?n tedrici kurulma ?eklinde, ana sözle?menin düzenlenmesinden ve Ticaret Bakanl???'ndan izin al?nmas?ndan sonra ortakl?k hisseleri halka arz edilir. Kurucular hiç sermaye taahhüdünde bulunmam??larsa, tüm sermaye halka ba?vurularak taahhüt ettirilebilir. Kurucular?n ça?r?s? üzerine, ortakl?kta pay sahibi olmak isteyenler bir kat?lma taahhütnamesiyle ortakl??a kat?lma talebinde bulunurlarü Hukuken hisselerin halka arz? bir "icaba davet ", kat?lma taahhüdü de "icap"t?r. Ortakl?k kurucular? bu icab? kabul zorunda de?ildirler. Bu... Devamı »»»
Hazine Bonosu « Kavramlar
Hazine bonolar?, vade tarihinde alacakl?ya ödenecek devlet borcudur. Borçlu durumunda olan, Hazine'dir. Merkez Bankas?, ticaret bankalar? ile öbür mali arac?lar, ?irketler veya özel ki?iler alacakl? olabilirler. Hazine bonolar?, kamu sektörünün dalgal? borçlar? aras?nda yer al?r. Hazine bonolar?n?n ara piyasas?ndaki dola??m hacmi ülkelere ve dönemlere göre çok de?i?ik olabilir. 1950'li y?llar?n ba?lang?c?nda, Londra kliring bankalar?n?n toplam plasmanlar?nda, hazine bonolar?n?n pay? %24'e ula?m??t?. 30 Haziran 1967'de, Amerika ticaret bankalar?n?n ticaret ve endüstri firmalar?na açt?klar? kre... Devamı »»»
Hedging « Kavramlar
Vadeli piyasa i?lemlerinde fiyat de?i?ikliklerinden zarara u?ramamak için al?c?n?n veya sat?c?n?n hedging yapmas? mümkündür. Bir bankan?n mü?terisine (1 dolar = 2,5 mark) hesab?yla bir ay vadeli dolar sat??? yapt???n? göz önüne getirelim. Satt??? dolar?n miktar? 1 milyondur. Fiyat, sat?? an?ndaki kurdur; ancak dolarlar? bir ay sonra teslim edecektir. Vade tarihine de?in dolar kuru 2,7 marka yükselirse, banka 200 bin mark zarara u?rayacakt?r. Bankalar, genellikle aç?k pozisyon riski alt?na girmezler. Mü?terisine bir ay vadeli dolar satan banka, simultane, yani ayn? anda yapt??? ikinci bir vade... Devamı »»»
Holding « Kavramlar
Holding, iktisadi gücün belli ellerde toplanmas? ve iktisadi büyümenin sa?lanmas? amac?yla ba?ka ?irketlerin hisselerini elde ederek bunlar? kontrol alt?na alan kurulu?tur. Günümüzde çok rastlanan birle?me tiplerinden biri olan holdingleri, tröst veya kartel gibi di?er birle?me tiplerinden ay?ran en önemli özellik, ba?l? ?irketlerin hukuksal ki?ilik sahibi ve ba??ms?z olmalar?d?r. Holding, mülkiyet edinme, kontrol ve yönetim mekanizmas?n? ?irketlerin hisse senetlerine sahip olarak gerçekle?tirmektedir. Bu kontrol için gerekli ?art olmamakla birlikte, holding, sahip oldu?u hisse senetleri ile ... Devamı »»»
?mtiyazl? Hisse Senedi « Kavramlar
Türk Ticaret Kanunu, "kurucu" ya da "müessis" hisse senedi diye bir kurumu düzenlememi?tir. Bununla beraber, uygulamada, baz? anonim ortakl?klar?n esas sözle?melerinde bu kavrama öteden beri yer verilmektedir. Ayn? ?ekilde, doktrinde de bir k?s?m yazar, kurucu hisse senetlerini, anonim ortakl?klar?n kurulu?unda ya da sermaye art?r?m?nda kuruculara veya kurulu? ile sermaye art?r?m?nda önemli yarar? görülen di?er ki?ilere esas sözle?me hükmü ile tan?nan, sahiplerine TK. M. 298 s?n?rlar? içinde kâra kat?lma hakk? sa?lay?p ba?kaca bir hak vermeyen, kurucu haklar?n? temsilen düzenlenen, nama yaz?l... Devamı »»»
?stihdam « Kavramlar
Sözlük anlam?, kullan?m, çal??ma veya çal??t?rma demektir. ?stihdam sözcü?ü ve ona ba?l? olarak türetilen "a??r?, tam ve eksik istihdam" gibi kavramlar ekonomi yaz?n?nda biri geni? di?eri dar iki anlamda kullan?l?r. Geni? anlam?yla istihdam, bir ekonomide belli bir dönemde tüm üretim faktörlerinin (Emek, Sermaye, Do?al kaynaklar ve Giri?imci) varolan teknolojik düzeye göre ne ölçüde kullan?ld???d?r. Bu anlamda "tam istihdam", bir ekonomide varolan tüm eme?in, sermayenin, do?al kaynaklar?n ve giri?imcilerin üretime kat?lmas?, tümünden yararlan?lmas? anlam?na gelir. Dar anlamda istihdam kavram?... Devamı »»»
?thalat « Kavramlar
Ba?ka ülkelerde üretilmi? mallar?n, ülkedeki al?c?lar taraf?ndan sat?n al?nmas?. D??al?m da denir. ?hracat?n kar??t?d?r ve onunla birlikte bir ülkenin d?? ticaret dengesini olu?turur. ?thalat, özel ya da tüzel ki?ilerce, kamu iktisadi kurulu?lar? ya da devlet taraf?ndan do?rudan yap?labilir. Çe?itleri 1. Akreditifli ?thalat: Al?c?, mal?n sevkinden önce bir banka arac?l???yla sat?c?n?n bulundu?u yerdeki bankas? nezdinde mal?n sevk belgesinin teslimi kar??l???nda ödenmek üzere kredi açt?rmas?d?r. 2. Mal Kar??l??? ?thalat: Mal?n gümrüklenmesi i?leminden sonra bedelini ödeyerek belgenin çekilme... Devamı »»»
Toplam Kalite Yönetimi « Kavramlar
Bu sistemde kollektif karar alma ve bireysel sorumluluk özellikleri vard?r. Toplam kalite yönetiminin beslendi?i en önemli kaynak, kalite çal??malar?d?r. Vitrinlere yeni ç?kmas?na ra?men, köklerini bu konuda var olan en eski çal??malara kadar dayand?rm??t?r. ?Bir in?aat ustas?n?n in?a etti?i bir ev, ustan?n yetersizli?i nedeniyle y?k?l?r ve ev sahibi ölürse, o usta da öldürülecektir? diyen ?.Ö. 2150?deki Hammurabi Yasalar?, bu konuda verilen iyi bir örnektir. Kronolojik s?rada sayarsak, 13. yüzy?ldaki ç?rakl?k ve esnaf loncalar?, 1800?lerdeki ustal?k çal??malar?, 1900-1940?lar aras? muayene ... Devamı »»»
Kambiyo Senedi « Kavramlar
Türk Ticaret Kanunu'nun 3. Kitap 4. fasl?nda yer alan "Kambiyo Senetleri" terimi alt?nda poliçe, emre muharrer senet ya da bono ve çek söz konusu edilmektedir. Kambiyo senedi terimi, ?sviçre Kanunu ve doktrindeki "Effets de Change" teriminin çevirisi olarak görünmektedir. Türk doktrininde baz? yazarlar, kambiyo senedi yerine "ticari senet" terimini kullanmay? tercih etmektedir. Kambiyo senetlerine özgü nitelikler ?unlard?r: *Kambiyo senetlerinde sakl? (mahfuz) olan hak senet ile beraber do?ar, senetten önce yoktur. *Kambiyo senetleri kanunen emre yaz?l? senetlerdir. *Kambiyo senetleri ?e... Devamı »»»
Karaborsa « Kavramlar
Karaborsa, genellikle halk aras?nda, ucuza mal stoklan?p darl?k veya çe?itli nedenlerle kendili?inden bir mal darl??? ortaya ç?kt???nda eldeki mallar?n çok pahal?ya sat?ld??? ortama verilen add?r. ?ktisat teorisinde ise karaborsa, mal dengelerini bozan bir idare fiyat?n ilan? ile bu fiyat?n çok üstünde bir sat?? bedelinin olu?tu?u paralel piyasa olarak tan?mlan?r.... Devamı »»»
Kar?n Senetle Da??t?m? « Kavramlar
Anonim ortakl?klar, bazen elde ettikleri kâr?n bir bölümünü pay sahiplerine da??tmayarak bunu yedek akçelerine ay?r?rlarü Fakat, ?irketin yeni parasal kayna?a gereksinme duymas? ve ba??ms?z bir biçimde kullanabilece?i yedek akçelerinin de çok olmas? halinde, birikmi?, yani daha önce pay sahiplerine da??t?lmayan bu kârlar, bu kez hisse senedi ?eklinde ortaklara da??t?labilir. Burada dikkat edilecek nokta, kâr?n hisse senedi ?eklinde da??t?lmas?n?n muhakkak bir sermaye art?r?m?n? birlikte getirdi?idir. Yaln?z bu art?r?m, ortakl?kta esasen mevcut olan araçlardan yap?ld??? için efektif bir art?r?... Devamı »»»
Kartel « Kavramlar
Kartel sözcü?ünün etimolojik kökü Latince'de "charta" ve ?talyanca'da "cartello"dur. Ortaça? hukukunda, feodal devletlerin birbirlerine sava? açarken gönderdikleri yaz?l? "bellum justum" gerekçesine "kartel" denirdi. Ayn? terim, düelloya davet anlam?nda da kullan?lm??t?r. Devletler hukukunda, kumandanlar?n tutsaklar? de?i?tirmek için yapt?klar? s?n?rl? ve geçici anla?malar "mübadele karteli" terimiyle ifade edilirdi. Politikada ve ekonomide kullan?lan kartel sözcü?ünün anlam?, devletler hukukundakinin benzeridir. Kartel, ba??ms?z tüzel ki?ilik sahibi firmalar?n aralar?nda rekabete son vermek... Devamı »»»
Kamu ?ktisadi Te?ebbüsleri « Kavramlar
Kamu maliyesi içinde önemli bir yer tutan ve kendine has baz? temel özellikleri olan bir kamu faaliyeti türü de Kamu ?ktisadi Te?ebbüsleridir, Özellikle II. Dünya Sava??'ndan sonra, devletin ekonomik ve sosyal hayata giderek daha çok kar??mas?n?n somut yönü, bu te?ebbüslerin kurulmas? ve h?zl? bir tempo içinde geli?me göstermesidir. Kendi içinde bu kurumlar ana fonksiyonlar? itibariyle iki gruba ayr?lmaktad?rlar. K?T'lerin bir k?sm? öncelikli olarak sosyal amaç için kurulmu?lard?r. Bu kurulu?lar milli ekonomide ve sosyal hayat içinde gelir da??l?m?n?n bölgesel, sektörel, fonksiyonel ve ki?isel... Devamı »»»
Konsolidasyon « Kavramlar
Sözlük anlam? takviye, tahkim, berkitme, sa?lamla?t?rmad?r. Genellikle k?sa vadeli bir devlet borcunun yerini uzun vadeli bir borcun almas? anlam?n? ta??r. Devletin vadesi gelmi? olan k?sa vadeli (dalgal?) borçlar? ödeme imkân?na sahip olmamas? halinde, tahkim yoluna ba?vurulur. Konsolidasyon i?lemi "ihtiyari" ve "cebri" olmak üzere iki türlüdür. ?htiyari tahkimde bireyler, k?sa vadeli borcun yerine piyasaya sür.len yeni borç tahvillerini al?p almamakta serbesttirler. Devlet, uzun vadeli borç tahvillerini piyasaya sürer ve bankalardan sa?lad??? gelirle k?sa vadeli borçlar? öderü Ya da devlet ... Devamı »»»
Konsolide Bütçe « Kavramlar
Konsolide Bütçe, Konsolide Bütçe ?dareleri olarak adland?r?lan genel ve katma bütçeli idarelerin alt bütçelerinin toplam?ndan olu?ur. Genel Bütçeli ?dareler Cumhurba?kanl??? seviyesinden ba?layarak TBMM, Yüksek Yarg? organlar?, Ba?bakanl?k, Genel Kurmay Ba?kanl??? ve tüm bakanl?klar?ndan olu?ur. Ayr?ca, Hazine Müste?arl???, DPT, D?E, DTM gibi di?er ekonomik kurulu?lar da bu kategori içerisinde yer al?r. ?ç ve d?? borç faiz ödemeleri nedeniyle bugün genel bütçeli idareler içerisinde en büyük ödenek Hazine Müste?arl???'ndad?r. Müste?arl??? Maliye Bakanl??? takip eder. Genel bütçeli idareler gel... Devamı »»»
Konvertibl Tahvil « Kavramlar
Tahvili ihraç eden ?irket, izahnamede belirli bir süre sonra, belirgin ?artlar?n yerine gelmesi halinde ve belirli fiyatla tahvilin hisse senedine dönü?tür.lmesi hakk?n? tahvil sahiplerine tan?yabilir. Bu takdirde "hisse senedine dönü?türülebilir tahvil"den bahsedilir. Dönü?türme hakk? hisse senedine olabilece?i gibi, ba?ka bir menkul k?ymete de olabilir. Dönü?türme hakk?, tahvili ihraç eden ?irketin ihraç edece?i menkul k?ymetlere olabilece?i gibi, ihraç eden ?irketle ilgili ba?ka bir ?irketin menkul k?ymetlerine de olabilir. Dönü?türmenin yap?laca?? sürenin ba?lama ve biti? noktalar?n?n ba?... Devamı »»»
Küreselle?me « Kavramlar
Berlin Duvar?'n?n 1989 y?l?nda çökü?ünün ard?ndan, 1990'l? y?llardan itibaren hemen her alanda s?kça kar??la?t???m?z küreselle?me sözcü?ü, günümüzde sadece ekonomik bir kavram olarak de?il, içinde bulundu?umuz uluslar aras? sistemi tan?mlamak için de kullan?lmaktad?r. Küreselle?me, ekonomiden siyasete, sosyal politikadan kültüre, hemen hemen yeryüzünün her alan?ndaki de?i?imi ifade etmek için kullan?lan "sihirli" bir sözcük haline gelmi?; ünlü sosyolog Peter Burger'?n deyimiyle, Alman kömür endüstrisindeki gerilemeden, Japon gençlerinin cinsel al??kanl?klar?n? aç?klamaya kadar geni? bir aland... Devamı »»»
Kuru? « Kavramlar
?lk kez Fransa Kral? XI. Louis taraf?ndan gros ad?yla ve gümü? sikke olarak tedavüle sürüldü (1250). Ard?ndan tüm Avrupa ülkelerine farkl? para birimi olarak yay?ld?. Osmanl? ?mparatorlu?u ilk kez I. Bayezid zaman?nda kuru?u kulland? (1392). K?z?l Kuru? alt?n?, Beyaz Kuru? ise sikkeyi ifade ediyordu. Kuru?un rayici ise, I. Selim zaman?nda 40 birim olarak belirlendi. Arslanl? ad? verilen bir ba?ka kuru? ise 35 birim akçeydi. Kuru? olarak an?lan büyük gümü? sikkeler, ilk kez II. Süleyman taraf?ndan Osmanl? darphanesinde bast?r?ld?. Bak?r, gümü? ve alt?n madenlerinden çe?itli dirhemlerle bast?r?... Devamı »»»
Laffer E?risi « Kavramlar
ABD'li ekonomist Arthur Laffer taraf?ndan sunulmu?tur. Arz ekonomisinin önemli kavramlar?ndand?r. Vergi oranlar? ile devletin tahsil edece?i toplam vergi gelirleri aras?ndaki ili?kiyi gösterir. Buna göre, bireyler vergi oranlar?nda yap?lacak art??lara cevap verirler. Vergi düzeyindeki art?? belli bir noktaya kadar devletin vergi gelirlerinin artmas?n? sa?larken, vergilerin daha da yükseltilmesi bireylerin vergi ödemekten kaç?nma e?ilimi göstermesine, dolay?s?yla devletin vergi gelirlerinin azalmas?na yol açar.... Devamı »»»
Limited ?irket « Kavramlar
Bu ortakl?k tipi, Alman kanun koyucusu taraf?ndan 19. yüzy?l sonlar?nda ihdas edilmi?tir. Hukukumuz da, 1926 tarihli Ticaret Kanunu ile bu ortakl??a yer vermi? bulunmaktad?r. 29.6.1956 tarih ve 6762 say?l? Türk Ticaret Kanunu, bu ortakl?k tipini 503-555. maddeleri aras?nda düzenlemi?tir. Limited ortakl??? tan?mlayan TK m. 503/1'e göre: "?ki veya daha fazla hakiki veya hükmi ?ah?s taraf?ndan bir ticaret unvan? alt?nda kurulup, ortaklar?n?n mesuliyeti koymay? taahhüt ettikleri sermaye ile mahdut ve esas sermayesi muayyen olan ?irkete limited ?irket denir." Limited ortakl?klar, sigortac?l?k ve ... Devamı »»»
Makro Ekonomi « Kavramlar
Makro ekonomiyle, geni? boyutlu ekonomi vurgulan?r. Ekonominin bir bütün olarak i?leyi?iyle ilgilidir. Makro ekonomi, toplam büyüklüklerin çözümlemesi ile ilgilenir ve ulusal gelir, toplam talep ve arz, fiyat de?i?im oran?, büyüme, i?sizlik ve parayla beraber ekonominin tümü üzerinde incelemeler yapar, ekonomik ya?am?n devri ak???na ili?kin sorularla u?ra??r. Ayr?ca, toplam kaynaklar?n kullan?l?? derecesini belirleyen ö?eler, bu kullan?m derecesinin zaman içinde de?i?me nedenleri, belirli bir dönemde ulusal gelirin hangi düzeyde belirlenece?i, çal??mak isteyen herkesin i? bulup bulamayaca??, ... Devamı »»»
Mali Bilanço « Kavramlar
Mali yasalar ve bu yasalar?n koydu?u kural ve müeyyideler (yapt?r?mlar) gözönünde tutularak düzenlenen bilançodur. "Vergi Bilançosu" da denilmektedir. Mali bilançonun düzenlenmesinde ilgili yasa hükümlerine uyulmas? zorunludur. Çünkü, vergiye konu olan ticari kazanc?n saptanabilmesi, yasa maddelerinin uygulanmas?yla mümkündür. Mali bilançonun haz?rlanmas?nda bina, demirba?, mal, esham ve tahvilat gibi birçok iktisadi de?erlerin evalüe edilmesi ve yine kar??l?k ve amortisman ayr?lmas? Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yap?l?r.... Devamı »»»
Maliye Politikas? « Kavramlar
Kamu Kesimi, bir yandan yapt??? harcamalar ile geliri art?r?c? etki yaparken bir yandan da toplad??? vergiler ile geliri dü?ürücü bir etkiye sahiptir. Devletin istihdam, gelir, fiyat seviyeleri gibi makro ekonomik de?i?kenleri etkileyebilmek için kamu harcamalar?n? (cari harcamalar, yat?r?m harcamalar? ve transfer harcamalar?) ve kamu gelirlerini (vergi gelirleri, vergi d??? normal gelirler, özel gelir ve fonlar) kullanmas? maliye politikas? olarak adland?r?lmaktad?r. Örnek vermek gerekir ise, kamu harcamalar?n? art?rarak ve/veya halktan ve kurumlardan toplanan verginin yükünü azaltarak ulusa... Devamı »»»
Merkez Bankas? « Kavramlar
Devlet ad?na para üreten, faaliyetleri ve i?lemleri ile devletin maliye ve para politikas?n?n uygulay?c?s? olan ve bankalar?n bankas? olarak da adland?r?lan kurulu?. Merkez bankas?n?n görev ve yetkileri ?öyle s?ralanabilir: *Ekonomide para ve kredi hacmini ekonominin gereklerine ve uygulanan hükümet politikalar?na göre belirlemek (Örne?in banknot ç?karma) *Merkez bankalar?, Hazine'ye kredi açmakta, devlet ad?na tahsil ve ödemelerde bulunmakta, Hazine i?lemleri yapmaktad?r. *Devletin ekonomik ve mali konularda dan??manl???n? yapmak *Kambiyo s?n?rlamas? getirilmi?se ülkenin döviz i?lemler... Devamı »»»
Mikro Ekonomi « Kavramlar
Mikro ekonomiyle dar boyutlu ekonomi vurgulan?r. Mikro ekonomi kuram?; klasik ekonomistlerin geli?tirdikleri bir yöntem olup, hane halk? ve firmalar gibi ayr? ayr? ekonomik birimlerin davran??lar?ndaki ayr?nt?lar üzerinde durur ve neler üretilece?i, üretimin nas?l yap?laca??, kimler için üretim yap?laca??, maliyetler, i?gücü, etkinlik ve bölü?üm konular? ile belirli piyasalardaki fiyatlar?n olu?umu üzerinde durmaktad?r. Bir ba?ka deyi?le mikro ekonomi, bireylerin ve iyi tan?mlanm?? birey gruplar?n?n ekonomik etkinliklerini inceler. Mikro ekonominin kendisine konu yapt??? miktarlar homojendir.... Devamı »»»
Milli Gelir « Kavramlar
Ekonomi Bilimi'nin tan?mlad??? dört üretim faktörü olan do?al kaynaklar, emek, sermaye ve giri?im üretim faktörlerine da??t?lan rant, ücret, faiz ve kar gelirlerinin toplam? Milli Gelir'i verir. Milli Gelir, GSMH de?erinden Amortismanlar ve Dolayl? Vergiler dü?ürüldükten sonra bulunan bir de?erdir. Milli Gelir, üretim faktörleri aras?nda, her bir üretim faktörünün mal ve hizmet üretimine katt??? ve haketti?i pay kadar da??t?labiliyorsa, yani bir haks?zl?k söz konusu de?ilse, bu duruma Adaletli Gelir Da??l?m? diyoruz. E?er, bir veya birden fazla üretim faktörü milli gelirden haketti?inden daha... Devamı »»»
Monopol (Tekel) « Kavramlar
Bir meta ya da metalar?n, üretim ve sürümünün bir elde toplanmas? durumu. Monopoller, kapitalizmin ilk basamaklar?ndaki serbest rekabetin, süreç içinde üretimin yo?unla?mas?na ve sermayenin merkezile?mesine yolaçmas?yla do?du. Kapitalizmin geli?tirici gücü olan rekabet, küçük üreticileri h?zla ortadan kald?rmaya, büyük sermaye, küçük sermayeyi üretim alan?ndan ç?karmaya ba?lad?, böylece küçük üretici mülksüzle?irken üretim araçlar?n?n ve ürünlerinin büyük k?sm?, say?ca az kapitalist üreticinin eline geçti. Bunlar da, kendi aralar?nda ?irket, kurum ya da anla?malarla birle?erek monopolleri olu... Devamı »»»
Muhasebe « Kavramlar
Bir örgütün kaynaklar?n?n olu?umunu, bu kaynaklar?n kullan?lma biçimini, örgütün i?lemleri sonucunda bu kaynaklarda meydana gelen art?? veya azal??lar? ve örgütün finansal aç?dan durumunu aç?klayan bilgileri üreten ve bunlar? ilgili ki?i ve kurumlara ileten bir bilgi sistemi. ?nsan?n hesap tutma ihtiyac? ekonomik hayatla birlikte do?mu? ve ekonomik hayata paralel bir geli?me seyri izlemi?tir, bu yüzden ilkel biçimde hesap tutma tekni?inin do?u?u ticaretin ba?lad??? ça?lara kadar uzan?r. Yap?lan ara?t?rmalarda, Babil ?mparatorlu?u'nda; kil tabletler, Eski M?s?r'da; papirüs üzerinde hesapla?ma ... Devamı »»»
Nominal Döviz Kuru « Kavramlar
Döviz kuru; belirleme, hesaplama ve hatta ilan edilme yöntemlerine göre çe?itli biçimlerde tan?mlanabilir. Nominal döviz kuru da bu tan?mlardan biridir. Nominal döviz kuru için de birçok tan?m yap?lmaktad?r. Resmi merciler taraf?ndan hergün, k?sa veya uzun aralarla tespit ve ilan edilen kura ço?u kez nominal döviz kuru da denmektedir. Di?er bir tan?m? ise, yabanc? paran?n ait oldu?u ülkeldeki enflasyon oran?n? hesaba katmayan kur fiyat?d?r. Bununla beraber kambiyo tekni?inde de?i?en amaçlara göre çok farkl? nominal kur tan?mlar? yap?lmaktad?r.... Devamı »»»
Ödemeler Bilançosu « Kavramlar
Ödemeler bilançosu ana ülkede yerle?ik gerçek ki?i, i?letme veya kurumlar?n yabanc? ülkelerle yürüttükleri ekonomik i?lemlerin sistematik olarak tutulan kay?tlar?d?r. Ba?ka bir ifadeyle bir ülkenin belirli bir dönemde d?? alemden sa?lad??? gelirlerle, d?? aleme yapt??? ödemelerin (kaçakç?l?k niteli?inde olmayan döviz gelirlerinin ve döviz harcamalar?n?n) yer ald??? bir tablodur. Uluslararas? ekonomik i?lemlerin içine mal ve hizmetlerle birlikte üretim faktörleri üzerindeki i?lemler de girer. Buna göre, s?n?r ötesi mal ve hizmet ticareti veya üretimi, ülkeler aras? k?sa ve uzun süreli mali ser... Devamı »»»
Off-Shore Bankac?l?k « Kavramlar
Türk bankac?l?k literatürüne ?k?y? bankac?l???? olarak sokulan, asl?nda k?y? ötesi anlam?na gelen, ?Off shore Bankac?l????, müdahale ve denetimi ile vergilemenin asgari düzeyde tutuldu?u ko?ullarda konvertibl paralar üzerine i?lem yaparak, çok uluslu ?irketlere, uluslararas? giri?imlere hizmet veren bir bankac?l?k türüdür. Genellikle serbest bölgelerde faaliyette bulunurlar. K?y? finans merkezleri, uluslararas? mali i?lemlerin liberal bir ?ekilde yürütüldü?ü yerlerdir. Bu merkezlerin en ünlüleri, Bahama Adalar?, Hong Kong, Panama, Lüksemburg, ?sviçre, Bermuda, Liechtenstein, Cayman Adalar? ve... Devamı »»»
Oligopol « Kavramlar
Ekonomide ayn? ya da benzer mallar?n, az say?da firma taraf?ndan üretildi?i piyasa durumu. Tam rekabet ve monopol piyasa aras?nda bulunur. Temel özelli?i, firmalar?n kararlar?n?n birbirine ba?l?l???n?n yüksek olmas?d?r. Her firma, fiyatlarda olu?an de?i?ikli?in di?er firmalar üzerinde yarataca?? etkiyi hesaplamak zorundad?r. Oligopol durumunda bir firman?n satabilece?i miktar, yaln?zca mal?n fiyat?na de?il, di?er firmalar?n fiyatlar?na da ba?l?d?r. Oligopol piyasalarda rekabet kendisini, reklam ve ürün farkl?la?t?rmas? gibi fiyatd??? alanlarda gösterir. Oligopol piyasada büyük ölçüde söz kon... Devamı »»»
Para Piyasas? « Kavramlar
Teknik anlamda para arz ve talebinin kar?? kar??ya geldi?i piyasalara para piyasalar? denir. Para piyasas? bu anlam?yla sermaye piyasas?ndan daha geni? bir kapsam ta??maktad?r. Sermaye piyasas?, genellikle yat?r?m ve/veya i?let me sermayesi ihtiyac?nda olanlar ile tasarruflar?n kar??la?t??? bir piyasad?r. Hatta klasik iktisatç?lar sermaye talebini yaln?zca yat?r?m iste?ine ba?lama e?ilimindedir. Neoklasik iktisat doktrini ise, ödünç verilebilir fonlar teorisi ile bu piyas?n?n kapsam?n? gerçekçi bir ?ekilde geni?letmi? ve fon arz?n?n yaln?zca tasarruflardan, fon talebinin de yaln?zca yat?r?m ... Devamı »»»
Para Politikas? « Kavramlar
Para politikas?, her ülkenin merkez bankas?n?n çe?itli makro hedefleri gerçekle?tirmek ve/veya çe?itli makro sorunlara çözüm yaratmak amac?yla çe?itli parasal araçlar vas?tas? ile uygulad??? politikay? ifade etemktedir. Dünyada, ba??ms?z, yar? ba??ml? ve tam ba??ml? merkez bankac?l??? uygulamalar?na ba?l? olarak, para politikas?n?n etkinli?i merkez bankas?n?n pozsyonuna göre farkl?l?k arzetmektedir. Yani, bir ülkenin merkez bankas?n?n ba??ms?zl??? ile para politikas?n?n etkinli?i aras?nda do?ru orant?l? bir ili?ki sözkonusudur. Piyasa ekonomisi mant???n?n benimsenmi? oldu?u bir ekonomide Merk... Devamı »»»
Piyasa Kavramlar? « Kavramlar
?ktisadi aç?dan piyasa, al?c? ve sat?c?lar?n birbirleri ile kar??l?kl? ileti?im içinde olduklar? ve mübadelenin meydana geldi?i yer olarak tan?mlan?r. Piyasa kavram? genellikle teorik ve mekandan soyutlanm?? bir kavramd?r. Piyasa kavram? somut olarak dü?ünülürse, daha çok borsa olarak tan?mlanabilir. Borsa hangi türde olursa olsun, arz ve talebin kar??la?t??? bir mekand?r. Piyasa bir ülkenin s?n?rlar? içinde ise ve o ülkede yap?lan i?lemleri kaps?yorsa buna iç piyasa (domestic market), i?lemler ülke s?n?rlar?n? a??yorsa buna da uluslararas? piyasa (international market) denir. Mali Piyasa Bi... Devamı »»»
Portföy « Kavramlar
Ki?i ve kurulu?lar sahip olduklar? servetlerini çe?itli ?ekilde tutarlar: *Nakit para, *Alt?n ve döviz, *Vadeli mevduat, tahvil, hisse senedi ve hazine bonosu gibi mali mevduatlar, *Gayrimenkul ve yat?r?m mal? olarak fiziki mevcutlar. Servetin tutulma ?ekli olan yukar?daki dört mevcudun bütününe ki?i veya kurulu?lar?n portföyü denir. Ki?i veya kurulu?lar?n portföy yap?s? bunlar?n risk alma e?ilimlerine, likidite tercihlerine ve çe?itli mevcutlar?n sa?layaca?? getiri oranlar?na ba?l?d?r. Ki?i ve kurumlar?n likidite ihtiyaçlar?n?n de?i?mesi veya mevcutlar?n getiri oran?n?n de?i?mesi, portfö... Devamı »»»
Resesyon « Kavramlar
En az?ndan alt? ay süreyle ekonomik faaliyetlerde gerileme nedeniyle reel gayri safi yurt içi has?lan?n dü?mesi. Ekonomik faaliyetlerde duraklama. Bir konjonktür dalgas?nda doru?u izleyen reel ekonomik faaliyet düzeyinde ?l?ml? daralma a?amas?. Ekonomideki daralma ?l?ml? de?il ?iddetli olursa buna depresyon veya slump denmektedir.... Devamı »»»
Revalüasyon « Kavramlar
Reevalüasyon ya da revalüasyon, paran?n d?? de?erinin yükseltilmesidir. D?? denge 1960?l? y?llardan sonra ?d?? fazlal?k? art?k ideal bir hedef olarak gözükmemektedir. Çünkü d?? fazlal?k rezerv birikimine yol açarak ticari partönerlerin koruma tepkilerine yol açmakta, ticari ili?kileri bozmaktad?r. Ayr?ca bu durum, alacakl? ülke paras?n?n oldu?undan daha az de?erlendirilmesine yol açarak, anahtar paralara kar?? ve ulusal para lehine spekülasyonlara neden olmakta, uluslararas? para sisteminde karars?zl?k do?urmaktad?r. D?? fazlal?k, borçlu ülkelerin ithalat?n? k?s?tlamalar?na neden olarak, bü... Devamı »»»
Sabit Kur « Kavramlar
Bu sistemde, yabanc? paralar?n, yani dövizin al?m-sat?m? ve hangi kurdan ne oranda yurtd???na sat?laca??na devlet karar vermektedir. Bunun bir hükümet politikas? olarak benimsenmesinde özellikle d?? ödemeler dengesinin durumu çok etkili olmaktad?r. Hükümetler, bu yolla ithalat?n s?n?rlanmas?n? sa?lar ve d?? ticaret dengesinin olu?mas?na çaba gösterirler. Ayr?ca, ithalat?n s?n?rlanmas? yoluyla istenen, daha do?rusu arzulanan mallar?n ithaline de yol açarak, ithalat?n bir ba?ka biçimde denetlenmesini sa?larlar. Bu sistemde devlet, kendi ulusal paras?n?n uluslararas? de?erini de belirleme çaba... Devamı »»»
Safi Has?la « Kavramlar
Fizyokratlardan François Quesnay'n?n tar?mda safi bir has?lan?n meydana geldi?ini iddia etti?i teori ile ilgili bir kavramd?r. Her üretken faaliyet, belirli baz? harcamalar? gerektirmektedir. Bunlar kay?pt?r. Di?er bir deyi?le yeni servetin üretiminde bir miktar servet imha edilmektedir. Yarat?lan yeni servet ile imha edilen servet aras?ndaki fark, servetin net art???n? olu?turmaktad?r. Fizyokratlar buna net has?la ad?n? vermekteydi. Fizyokratlara göre net has?la, yaln?z bir üretim kategorisinde meydana gelmekteydi ve bu da tar?md?. Ancak tar?mda üretilen servet, tüketilen servetten büyüktü.... Devamı »»»
Standart Sapma « Kavramlar
Standart sapma piyasan?n hareketlili?i hakk?nda bilgi veren bir istatistiksel metottur. Genellikle, tek ba??na bir gösterge olarak kullan?lmaz, daha ziyade di?er göstergelerin olu?turulmas?nda kullan?l?r. Örne?in, Bollinger Bands, hareketli ortalamaya Standart sapman?n eklenmesiyle elde edilir. Fiyatlar?n h?zl? de?i?im gösterdi?i dönemlerde Standart sapma yüksek de?erlere ula??r. Benzer bir ?ekilde, piyasan?n durgunla?t??? dönemde Standart sapma de?eri dü?er. Bir çok analizci, önemli tepe noktalar?n?n hareketlili?in yüksek oldu?u, önemli dip noktalar?n?n ise hareketlili?in dü?tü?ü dönemlerde ... Devamı »»»
Serbest Piyasa « Kavramlar
Al??veri?in tam rekabet ?artlar? içinde serbestçe yap?ld??? piyasad?r. Mal piyasalar? için kullan?ld??? gibi üretim faktörleri piyasalar? için de kullan?lmaktad?r. Fiyatlar?n resmi olarak tespit edildi?i durumlarda resmi kurun d???nda olu?an piyasalara paralel piyasa veya serbest piyasa ismi verilmektedir. Yabanc? paralar için serbest kur sistemi olarak bilinmektedir. Serbest kur sisteminde yabanc? paralar piyasada serbestçe al?n?p sat?l?r ve fiyatlar? arz ve taleple belirlenir. Ekonomide hükümet veya Merkez Bankas? taraf?ndan tespit edilen resmi bir kur belirleniyorsa, bunun d???nda serbestç... Devamı »»»
Sermaye « Kavramlar
Ödenmemi? Sermaye Ticaret ortakl?klar?nda, ortaklar taraf?ndan i?letmeye konmas? taahhüt edilen nakit sermayeden ortakl??a henüz ödenmemi? olan k?sm? ifade eder. Bu sermayedeni?letmeye fiilen tahsis edilmi? k?sma ise, ödenmi? sermaye ad? verilir. Yasalarda aksine hüküm olmad?kça ticaret ortakl?klar?na sermaye olarak para, alacak, k?ymetli evrak, ta??n?r ve ta??nmaz mallar ile bunlardan yararlanma haklar?, s?nai haklar ve ki?inin eme?i konabilir. Konan sermaye, ortaklar aras?nda düzenlenen ortakl?k sermayesi ile belli edilir. Her ortak koymay? taahhüt etti?i sermayeden dolay? bu zamandan iti... Devamı »»»
Sermaye Sistemleri « Kavramlar
Türkiye'de mevzuat gere?i ?irketler iki çe?it sermaye sisteminden birini seçebiliyorlar. Bunlar kay?tl? ve esas sermaye sistemleridir. Kullan?lacak sisteme ?irketlerin genel kurullar? karar verir ve bu karar SPK taraf?ndan incelenip onayland?ktan sonra yürürlülü?e girer. Kay?tl? Sermaye Sistemi Kay?tl? sermaye sistemi, ?irket yönetim kurullar?na sermaye artt?r?mlar?nda belli bir serbesiyet verir. ?öyle ki, genel kurullar?ndan artt?rabilecekleri sermaye için bir maksimum limit (sermaye tavan?) isteyen yönetim kurulu, bu tavan? a?mamak kayd?yla, en az be? y?l içerisinde de o tavana ula?mak kay... Devamı »»»
Spekülasyon « Kavramlar
Spekülasyon, en basit ?ekliyle, ileride fiyat de?i?ikli?ine u?rayacak mallar?n, aradaki fiyat fark?ndan yararlanarak kâr etmek amac?yla önceden sat?n al?nmas?d?r. Özellikle bireyler, tahvil faizlerinin dü?ük ve gelecekteki fiyatlar?n belirsiz oldu?u dönemlerde, ileride tahvil fiyatlar?n?n dü?ece?ini, dolay?s?yla faizlerin yükselebilme olas?l???n? dü?ünerek paralar?n? ellerinde tutmay? tercih ederler. Spekülatif amaçla tutulan para miktar?n?n f?rsat maliyeti dü?ük oldu?undan, faiz oranlar? ile aras?nda tersine bir ili?ki vard?r. Di?er bir deyi?le, faiz oranlar? dü?tü?ünde, spekülatif para tale... Devamı »»»
Stagflasyon « Kavramlar
Stagflasyon kavram?, bir ekonominin, ayn? anda hem i?sizlik hem de enflasyon içinde bulunmas? durumunu ifade eder. Yüksek bir enflasyon oran?n?n, kullan?lmayan üretim kapasitelerinin, i?sizli?in ve yetersiz bir büyüme h?z?n?n birlikte ya?and??? bir ekonomik olay? ifade etmek için kullan?lan stagflasyon, ciddi bir ikilemi ortaya koymaktad?r. Daralt?c? para ve maliye politikalar?, bir ekonomide talep enflasyonu için çözüm olurken, yüksek i?sizlik oranlar?n?n azalt?lmas? için geni?letici politikalar izlenmesi gerekmektedir. Stagflasyon durumunda, makro düzeyde ba?l?ca sorun, istihdam konusunda o... Devamı »»»
Stand-by Kredisi « Kavramlar
Stand-by kredisi, bir firman?n likidite s?k?nt?s?yla kar??la?mas? halinde, bankadan gerekli fonlar? derhal almas?n? sa?layan, önceden yap?lm?? bir anla?mad?r. Uluslararas? Para Fonu'nun üye ülkelerle imzalad??? stand-by anla?malar?, d?? ödeme aç?klar?n? kar??lamay? hedef tutan ayn? mahiyette destek kredileridir.... Devamı »»»
Stand-by Teorileri « Kavramlar
Stand-by teorilerine göre, normal zamanlarda merkez bankalar?n?n piyasa istikrar?n? ve iktisadi dengeyi ön planda tutmalar? gerekir. Ancak merkez bankalar?, önemli bir noktada, öbür kredi müesseselerinden ayr?l?rlar. Onlar kazanç amac?yla çal??mazlar, kamuya hizmetle görevlidir ve sorumluluklar? vard?r. Likidite krizlerinde ve finansman darbo?azlar?nda, merkez bankalar? aktif ve etkili müdahalelerle bankalara ve piyasaya yard?mc? olmal?d?r.... Devamı »»»
Stopaj « Kavramlar
Bir tür vergi alma yöntemi. Bu yöntemde vergi, borcu olan mükellefin kendisi taraf?ndan de?il, arac? konumdaki üçüncü bir ki?i taraf?ndan ödenir. Vergi dairesinin i?ini büyük ölçüde azaltan bu yöntem vergi kaçakç?l???na imkan vermemesi aç?s?ndan önemlidir.... Devamı »»»
Sürekli Enflasyon « Kavramlar
Sürekli enflasyon, geçmi?teki fiyat art??lar?n? devam ettirme iste?inden kaynaklanan enflasyondur. Yak?n geçmi?te, yak?n sahalarda, sektörlerde veya mallarda yap?lan fiyat art??lar?n? emsal alan müte?ebbis veya yönetici, kendi mallar?n?n fiyatlar?n? art?rabilmektedir. Son bir iki ay zarf?nda kendi üretti?i mala yak?n mallara zam yap?ld???n? gören müte?ebbis veya yönetici, yak?n oranlarda zam yapmaktad?r. Zam yap?labilmesi için piyasalar?n oligopolcu olmas? gerekmektedir. Oligopol piyasalar?nda tek üreticinin fiyat artt?rmas?ndan çok, ayn? mal? üreten 3 veya 4 oligopolcunun birden ve ayn? oran... Devamı »»»
Taban Fiyat? « Kavramlar
Tar?m ürünlerinde devletin, üreticinin ürününü, üzerinden sat?n almay? yükümlendi?i fiyat. Tar?m üreticilerinin bir k?sm?n? korumak amac?yla uygulanan Tar?msal Destekleme Politikas?. Tütün, bu?day, ayçiçe?i, ?ekerpancar?, pamuk, f?nd?k, kuru üzüm, çay, bu?day, zeytinya?? gibi belirli tar?m ürünleri için devlet en dü?ük sat?? fiyatlar?n? belirler ve bu fiyatlardan destekleme al?mlar? yapar. Burada amaç, üreticinin serbest rekabet ko?ullar?nda özel al?c?lar kar??s?nda korunmas?d?r. Taban fiyat?, söz konusu ürün için en dü?ük fiyat olup üreticiler bu fiyat?n üstünde fiyat veren özel al?c?lara ür... Devamı »»»
Takasbank « Kavramlar
?MKB'de i?lem gören senetlerin muhafazas? ile görevli olan ?MKB Takas ve Saklama Bankas? A.?., böylece i?lemlerin düzgün olarak i?lenmesi ve düzenli olarak tutulmas?na faydal? olmaktad?r. Kote olan senetlerin büyük bir k?sm? burada muhafaza edildi?i için ayr?ca fiziki bir dola??ma, hatta ?irketlerin senet basmalar?na gerek yoktur. ?öyle ki, ?MKB'deki i?lemler elektronik ortamda yap?ld???ndan burada fiziki bir dola??m olmamaktad?r, bu durum da gereksiz say?da senet bas?lmas? külfetinden ?irketleri kurtarmaktad?r.... Devamı »»»
Tedavül « Kavramlar
"Elden ele dola?ma" anlam?ndaki bu kelime, günümüz Türkçesi'nde "dola??m" terimiyle kar??lanmaktad?r. ?ktisat biliminde, özellikle paran?n tedavülünden (dola??m?ndan) söz edilir. Merkez bankalar?nca bast?r?l?p mal ve hizmetlerin al?m sat?m i?lemlerine arac? olmak ya da de?er biriktirmede kullan?lmak üzere haz?rlanan paralar?n hepsi "bilfiil" tedavüle ç?km?? de?ildir. Çok az bir k?sm? merkez bankas??n kasas?nda beklemektedir. Fiilen tedavüle ç?kan para al?m sat?m i?lemleri yür.dükçe elden ele dola??r ve kendisinden beklenen i?levleri yerine getirir.... Devamı »»»
Temerrüt « Kavramlar
Temerrüt, hukuk dilinde "gecikme","direnme" gibi sözcüklerle de ifade edilmektedir. Temerrütte borcun zaman?nda ifa edilmemesi, ifada gecikilmesi söz konusudur. Borcun zaman?nda ifa edilmemesine neden olan ki?i alacakl? ise alacakl?n?n temerrüdü; ifan?n borçlu taraf?ndan ödenmesi, zaman?nda yerine getirilmeyip böylece borcun ihlaline yol aç?lmas? halinde borçlunun temerrüdü olu?ur. Alacakl?n?n Temerrüdü Bununla ilgili ko?ullar Borçlar Kanunu'nun (BK) 90. maddesinde düzenlenmi?tir. Bu konuda aranan ko?ullar ?unlard?r: Her ?eyden önce borçlu taraf?ndan borcun ifas?, borç ili?kisinde öngörülen ... Devamı »»»
Tröst « Kavramlar
Firmalar?n tek yönetim alt?nda grupla?mas?yla tröstler meydana gelir. Tröstler 19. yüzy?lda ABD'de ortaya ç?km?? ve geli?mi?tir. Tröstlerin piyasada egemenlik kurmas? ve piyasay? etkilemesi o derece ileri bir düzeye varm??t?r ki, sonuçta antitröst yasalar ortaya ç?km??t?r. Tröstler, ticari veya s?nai i?letmelerin piyasada daha güçlü olabilmeleri, daha çok kâr sa?lamak amac?yla gerek mali ve gerekse yönetim bak?m?ndan daha büyük kurulu?lar haline gelmeleridir. Tröstler rakip kurulu?lar? piyasadan uzakla?t?rmak için çe?itli yöntemler kullanabilirler. Faaliyette bulunan rakip i?letmeyi zay?f du... Devamı »»»
Üretim « Kavramlar
?nsano?lunun ya?am?n? sürdürebilmesi için s?n?rs?z olan gereksinimlerini kar??lamaya yönelik k?t (ekonomik) kaynaklar?n miktar?n? veya faydas?n? artt?rmak amac?yla harcanan çabalar?n tümüdür. Buna göre, insanlar?n üretim etkinli?i, yeryüzünde varolan birçok mallar? sentez ve çözümleme i?lemiyle gereksinmeleri kar??lamaya uygun k?lan u?ra?lar olmaktad?r. K?saca varolan maddelerden yeni faydalar meydana getirme i?idir.... Devamı »»»
Vadeli Borsa ??lemleri « Kavramlar
Borsalar, soyut pazarlard?r. Sat?c?lar bedelini tahsil etmeden ve hatta ellerinde bulunmad??? halde, bir mal veya senedi arz edebilirler. Al?c?lar da mal? görmeden, bedelini ödemeden al?m yapabilirler. Al?m ve sat?m, borsa komisyoncular? arac?l???yla gerçekle?tirilir. Vadeli sat?? yapanlar, fiyat?n dü?mesini bekleyenlerdir. Sahibi durumunda olmad?klar? senetleri veya mal? bugün pahal?ya sat?p, ileride ucuza alarak teslim edeceklerini hesaplayanlard?r. Vadeli al?m yapanlar ise, fiyat?n yükselece?ini tahmin edenlerdir. Bunlar?n ço?unlu?u, vadesi gelmeden yahut gelince ald?klar?ndan pahal?ya, kâ... Devamı »»»
Vadeli Kur « Kavramlar
Kambiyo piyasas?nda al?m-sat?m, vadesiz ve vadeli olarak ikiye ayr?l?r. Uluslararas? terminolojide, vadesiz piyasaya spot market ve vadeli piyasaya forward market denir. Vadeli piyasada süre overnight, iki gün ihbarl?, yedi gün, yedi gün ihbarl?, bir ayl?k, üç ayl?k, alt? ayl?k, dokuz ayl?k, y?ll?k olabilir. Forward market'da dövizin fiyat?, al?m-sat?m an?ndaki kurdur. Ödeme ise, vade tarihini izleyen hesap gününde gerçekle?tirilir. Forward market'da vade tarihlerinden her birinin arz ve talep e?rileri ayr?d?r. Bir dövizin vadeli kuru, stop market fiyat? alt?nda oldu?unda iskontoludur. Vadeli... Devamı »»»
Yabanc? Sermaye « Kavramlar
Yat?r?labilir kaynaklar?n ki?i ve kurulu?lar taraf?ndan ba?ka bir ülkeye ta??nmas?na verilen add?r. Yabanc? sermaye yat?r?m?, do?rudan, yani bizzat kurulu? ve ki?i taraf?ndan bir ba?ka ülkede yap?labilece?i gibi, ta??nd??? ülkedeki kurulu bulunan bir ?irketin yat?r?m?na i?tirak ?eklinde de olabilir. Türkiye'de yabanc? sermaye politikas? 1954 y?l?nda ç?kar?lm?? bulunan 6224 say?l? yasayla düzenlenmi?tir. Ayr?ca istikrar tedbirlerinin al?nd??? 24 Ocak 1980'den sonra ç?kar?lan Yabanc? Sermaye Çerçeve Kararnamesi, bu alandaki uygulamalar? birle?tiren tamamlay?c? bir düzenleme niteli?indedir. Bu k... Devamı »»»
Yat?r?m Ortakl?klar? « Kavramlar
Çok ortakl? bir sermaye ?irketinin, kaynaklar?n? çok say?da ?irket pay senedine da??tarak portföy olu?turmas? hali olarak tan?mlan?r. Yat?r?m ortakl?klar? ya pay senedi ç?karmak, ya da di?er anonim ?irketlerin pay senedini sat?n almak gibi iki biçimde uygulanagelmektedir. Yat?r?m ortakl???n?n çekici yönü, bu amaçla yapt???i?letmecilik harcamalar?n? kendi vergi esas? olan gelirinden mahsup etmesi ve payda?lar?na da bu ?ekilde bir kâr garantisi sa?lamas?d?r. Günümüzde, tan?m olarak tekrarlan?rsa, yat?r?m ortakl?klar? çe?itli küçük tasarruf sahibi insanlar?n paras?n? toplayarak bir anonim ?irke... Devamı »»»
Accepting House « Kavramlar
?ngiltere?de baz? büyük firmalar geçmi? yüzy?llarda ta?ral? ve yabanc? mü?terilerinin senetlerine gerektikçe bir komisyon kar??l??? kefil olurlard?. Bu i?lemler, zamanla önem kazanm?? ve kabul kredisi terimi do?mu?tur. 19. yy?da kabul kredisinde uzmanla?an ve yaln?z kredi aletlerini garanti ederek faaliyetini sürdüren firmalara accepting house denilmi?tir. Accepting house güvencesine dayanan çekler, poliçeler ve benzeri senetler, dünyan?n neresinden gelirse gelsin, Londra piyasas?nda itibar görmü?tür. Büyük Britanya?da, Commonwealth?de ve öbür ülkelerde çal??an firmalar?n bir accepting house ... Devamı »»»
Aç??a ?mza « Kavramlar
Bir senet veya belge metninin tamamen veya k?smen yaz?lmas?ndan önce ilgililere imzalat?lmas?d?r. Mali portesi, vadesi ya da ödeme ko?ullar? sonra yaz?lmak üzere aç?k b?rak?larak sözle?me imzalanmas?na, i? hayat?nda rastlanabilir. Yahut sözlü anla?ma yap?ld?ktan sonra, taraflardan biri bo? ka??d? imzalay?p di?er tarafa tevdi edebilir. Aç??a imza, kar?? tarafa mutlak güven beslendi?i ya da zorunluluk nedeniyle ba?ka türlü harekete imkân bulunmad??? durumlarda söz konusu olabilir. ?lkel psikolojili ki?ilerin gösteri? arzusu veya sorumsuz zihniyet etkisi alt?nda aç??a imza verdikleri de, tatbika... Devamı »»»
Aç?k Bütçe Politikas? « Kavramlar
Devletin ekonomik durgunlu?u ve i?sizli?i önlemek üzere bütçe aç???n? bir ekonomi politikas? arac? olarak benimsemesidir. Aç?k veren ya da ekonomik politika çerçevesinde aç?k verdirilen bütçede kamu harcamalar? ile normal devlet gelirleri (vergi, resim, harç, vb. ) aras?ndaki fark borçlanma ile kar??lan?r. Dolay?s?yla munzam harcama kar??l??? borçlanma olmaktad?r. Borçlanma yolu ile devlet harcamalar?n?n ekonomik etkileri, borcun kimlerden al?nd???na ba?l? olarak de?i?iklik gösterir. Borçlanma Merkez Bankas??ndan yap?l?yorsa, bu emisyona, munzam para arz?na yol açar. Merkez Bankas??ndan al?na... Devamı »»»
