Enflasyonla Mücadele
Enflasyonla Mücadele « Genel
Enflasyon, bir ekonomide, belli bir dönemde, fiyatlar genel düzeyinin sürekli yükselmesidir. Enflasyon, cari fiyat düzeyinde toplam talebin, toplam arzdan fazla olmas?ndan kaynaklanmaktad?r.
Bir ekonomide enflasyon, k?sa dönemde kaynak ve gelir da??l?m?n? bozdu?u, uzun dönemde ise büyümeyi engelledi?i için mücadele edilmesi gereken önemli bir istikrars?zl?k kayna??d?r.
Kamu Harcamalar? Politikas?
Enflasyonla mücadelede, k?sa dönemde al?nacak maliye politikas? önlemlerinden birisi, ekonomide arza göre fazla olan talep fazlas?n? çekebilmek amac?yla, gelirleri eski düzeyinde b?rakarak harcamalar? azaltmak olacakt?r. Çünkü kamu harcamalar?n?n kendisi talep niteli?inde olan talep yaratan i?lemlerdir.
Mal ve Hizmet Al?m?na Yönelen Kamu Harcamalar?
Yat?r?m Harcamalar?: K?sa dönemde, kamu yat?r?m harcamalar?nda yap?lacak k?s?nt?, toplam talebi daraltaca??ndan antienflasyonist etki yarat?r. K?sa dönemde enflasyonla mücadele için yat?r?m harcamalar?nda yap?lacak bir k?s?nt?, uzun dönemde ekonominin kapasitesini daralt?c? bir etki yaratacakt?r. Yat?r?m harcamalar?n?n etkileri uzun dönemde görülece?i için yat?r?m harcamalar?ndaki k?smalar dirençle kar??la?maz.
Cari Harcamalar: Personel harcamalar?nda yap?lacak k?smalar, dirençle kar??lan?rken; e?itim, sa?l?k gibi be?eri sermaye harcamalar?, cari harcamalarda yap?lacak bir k?s?nt? sonucu hem kalite hem de miktar aç?s?ndan etkilenir ve bu durum uzun dönemde ekonominin geli?imi üzerinde çe?itli sorunlar yarat?r. Cari harcamalar, bir ekonomide üretim kapasitesinin i?lerlik kazanmas? için yap?lan harcamalard?r. Buna göre, mevcut kapasite ile bu harcamalar aras?nda optimum bir bile?im gerçekle?mi?se yani mevcut kapasite cari harcamalar?n düzeyi ve bile?imi ile uyumlu ise, cari harcamalarda bir k?s?nt?ya gidilmesi bu üretim kapasitesinden tam olarak yararlan?lamamas? sonucunu do?uracakt?r.
Kamu Transfer Harcamalar?: Mesela sosyal yard?mlarda bir k?s?nt?ya ba?vurmak arzulanmayacak, mali ve ekonomik transfer harcamalar?n?n azalt?lmas? ise, bask? gruplar? arac?l???yla politik dirençle kar??la?acakt?r.
Kamu Gelirleri Politikas?
Enflasyonist bir ekonomide, toplam arza göre fazla olan toplam talebi azaltabilmenin bir di?er yolu da, kamu harcamalar?n? ayn? düzeyde b?rakarak kamu gelirlerini art?rmakt?r.
Vergi Gelirleri Politikas?
Enflasyonun hüküm sürdü?ü bir ekonomide, vergileri art?rmak, di?er bir deyi?le vergi yükünü yükseltmek, k?sa dönemde vergi yükümlülerini likiditeden mahrum etmek, bütçe fazlas?n? meydana getirmek ve ekonomideki sat?n alma gücü fazlas?n? emmek bak?m?ndan gerekli olmaktad?r.
Vergiler, ki?ilerin kullan?labilir gelirlerinde, bu yolla özel tüketim ve yat?r?m harcamalar?nda bir azalmaya neden olarak ekonomi üzerinde daralt?c? etkiye sahiptirler. Bu nedenle k?sa dönemde enflasyonla mücadelede, maliye politikalar?ndan birisi de yeni vergiler koyarak ya da mevcut vergi oranlar?n? yükselterek vergi gelirlerini art?rmak olacakt?r.
Vergilerin art?r?lmas?n?n toplam talep üzerinde oldu?u kadar, toplam arz üzerinde de etkisi oldu?u bilinmektedir. Bu nedenle enflasyonla mücadele program?nda, farkl? vergilerin ekonomi üzerinde farkl? etkilerinin gözönünde bulundurulmas? ve amaca en uygun bile?imin seçilmesi gerekmektedir.
Gelir Vergileri
Enflasyonist bir ekonomide, gelir da??l?m?ndaki adaletsizli?in giderilmesi oldu?u kadar, toplam talebi k?smak aç?s?ndan da güvenilir bir vergidir. Artan oranl? yap?s? nedeniyle çok önemlidir. Ancak yüksek gelir gruplar?na ili?kin marjinal vergi oranlar?nda gerçekle?tirilecek ?iddetli art??lar, tasarruf gücü yüksek bu ki?ilerin tasarrufta bulunma ve yat?r?m yapma isteklerini k?sabilir.
Buna kar??l?k dü?ük gelir gruplar?ndaki art??lar, bu gruba dahil ki?ilerin tüketim e?ilimleri yüksek oldu?u için ekonominin toplam talep düzeyi üzerinde k?s?tlay?c? etkisi daha fazla olacakt?r.
Bir ekonomide enflasyonla mücadele için, gelir vergilerinde de?i?iklik yap?lmas? politikas?n?n tüketim harcamalar? üzerindeki azalt?c? etkisi, harcamalar üzerinden al?nan vergilere göre daha azd?r. Çünkü gelir vergisinin bir k?sm? tasarruflardan ödenmektedir.
Gider Vergileri
Gelir vergilerine göre, toplam talebi k?smada daha etkili olan gider vergilerinin tümü, tüketicilerin harcamalar?n? k?smaktad?r. Gider vergilerinin varl???n?n ve yükünün. ki?iler taraf?ndan daha az hissedilir olmas? nedeniyle, gelir vergilerinde oldu?u kadar kesin ve çabuk bask? gruplar?n?n dirençleri ile kar??la??lmadan de?i?tirilmeleri mümkündür.
Dü?ük gelir gruplar? üzerinde daha a??r bir yük meydana getirmesi ve özellikle enflasyonist ekonomide, bu vergilerin ba?lang?çta vergilenir mallar üzerinde meydana getirdi?i fiyatlar? yükseltici etkisinin; ücret-fiyat etkilenimini h?zland?raca?? konusu, olumsuz yönlerindendir.
Servet Vergileri
Enflasyonla mücadele amac?yla kullan?lma olas?l???, gelir ve gider vergilerine göre çok azd?r. Çünkü servet vergileri, ekonomik dalgalanmalar yönünden hiç de duyarl? olmayan vergilerdir.
Vergi politikas? yoluyla, uzun dönemde toplam arz? toplam talep düzeyine ç?karmak için, vergi sisteminin yap?s?na h?zland?r?lm?? amortisman, vergi ayr?cal?k ve ba????kl?klar? gibi te?vik kurumlar? sokulacak, yani te?vik edici vergi politikas? uygulanacakt?r.
Borçlanma Politikas?
Borçlanman?n k?sa dönemde toplam talep düzeyini etkileme derecesi, borçlanman?n kayna??na göre farkl?l?k göstermektedir. Ancak borçlanman?n, toplam talebi azalt?c? bu yolla ekonomiyi daralt?c? etkisi, vergilere göre daha azd?r.
Borçlanma ki?ilerden ve firmalardan yap?l?rsa: K?sa dönemde özel harcamalar?n azalarak ekonomiyi daralt?c? bir etkinin yarat?laca??, bu daralt?c? etkinin di?er borçlanma kaynaklar?yla kar??la?t?r?ld???nda en çok olaca?? aç?kt?r. Çünkü ki?iler ve firmalar, devlet tahvili al?mlar?n?, ya tasarruflar?n? ya da tüketimlerini k?sarak kar??layacak, her iki durumda da özel kesimin toplam talebi azalm?? olacakt?r. E?er ki?iler tüketimlerini k?sarak tahvil al?yorlarsa özel tüketim harcamalar? azalacak, tasarruflar? k?sarak tahvil al?yorlarsa, bu tasarruflar?n yönelece?i özel yat?r?m harcamalar? azalacakt?r.
Borçlanman?n ticari bankalardan yap?lmas? durumunda: Ekonomide daralt?c? etki yarat?l?p yarat?lamayaca??, bankalar?n borç verecekleri paray? nereden kar??layacaklar?na ba?l?d?r. E?er ticari bankalar, devlete borç verdikleri paray?, kredi talebinin yeterince yüksek olmad??? bir durumda, kullan?lmayarak at?l olarak portföylerinde tuttuklar? miktarlardan kar??l?yorlarsa, k?sa dönemde, ekonomide daralt?c? etki, özel kesimin talebinde bir azalma meydana gelmeyece?i için gerçekle?meyecektir. Bankalar?n at?l tuttuklar? fonlar? devlete borç vermeleri durumunda, devletçe elde edilen fonlar?n harcanmas?, ekonomi üzerinde geni?letici etki yaratacakt?r. Ancak bankalar, özel kredi talebinin yüksek oldu?u, bu nedenle kullan?lmayarak at?l tutulan miktarlar?n olmad??? bir durumda, bu fonlar? devlet tahvili al?m?nda kullan?rlarsa, özel kesimin kredi talebi k?s?laca??ndan, ekonomi üzerinde daralt?c? bir etki meydana gelecektir.
Merkez Bankas?'ndan borçlan?lmas?: Merkez Bankas?'n?n devlet tahvili sat?n almas?, para bas?m? yoluyla gerçekle?tirildi?inden ekonomi üzerinde hiçbir daralt?c? etki meydana gelmeyecek, hatta bu fonlar?n harcanmas? durumunda geni?letici etki yarat?lm?? olacakt?r. Çünkü, ilk olarak ekonomide para arz? borçlan?lan miktar kadar artmakta, ayr?ca buna ek olarak, banka sisteminin nakit dengesinin artmas? ve böylece bankalar?n özel sektöre daha fazla borç verme imkan?n?n yarat?lmas? sonucu kaydi para miktar? da yükselmektedir.
Bir ekonomide borç miktar?ndaki de?i?ikliklerin, k?sa dönemde toplam talep düzeyini etkileme derecesi, borçlanman?n kayna??na göre farkl?l?k göstermektedir. Ancak borçlanma, bu aç?dan di?er bir kamu geliri olan vergiler ile kar??la?t?r?ld???nda, borçlanman?n genel olarak, toplam talebi azalt?c? ve bu yolla ekonomiyi daralt?c? etkisinin daha az oldu?u görülmektedir. Yani, vergi, ayn? miktardaki borçlanmaya oranla, bir ekonomideki toplam harcama miktar?n? daha fazla azaltacak ve daha fazla antienflasyonist etki yaratacakt?r.
Ayr?ca, bir ekonomide, borçlanma sonucu ortaya ç?kacak talep azalmas? etkisinin, tüketim harcamalar?ndan çok yat?r?m harcamalar?nda görülece?i aç?kt?r.
