IMF
IMF « Dünya Ekonomisi
Uluslararas? Para Fonu (International Monetary Fund) (IMF), 1944 y?l?nda uluslararas? para sisteminin esaslar?n? belirleyen Bretton Woods Anla?mas? gere?ince kurulmu? ve 1 Mart 1947?den itibaren fiilen çal??maya ba?lam??t?r. Merkezi Washington?dad?r.
Guvernörler Meclisi, ?cra Kurulu ve Genel Müdür olmak üzere üç yönetim organ? vard?r. Üye ülkelerin maliye bakanlar?ndan olu?an Guvernörler Meclisi, y?lda bir defa toplan?r. ?cra Kurulu ise 6?s? atanm?? ve 14?ü seçilmi? olmak üzere 20 direktörden meydana gelir. Fondaki en yüksek paya sahip 6 ülke, kendilerini temsil edecek direktörleri do?rudan atarlar. Geri kalan üyeler ise gruplara ayr?l?r ve her grup bir direktör seçer.
Üye ülkelerin Uluslararas? Para Fonu?na verdikleri kaynaklardan meydana gelen kotalar, özel çekme hakk?na göre hesaplan?r. Her ülkenin %25?i alt?n, %75?i ulusal paradan olu?an kotas?, temsilcilerin oylar?n?n a??rl???n?n yan? s?ra kredilerin s?n?rlar?n? da belirler.
Uluslararas? rezerv yetersizli?ini gidermek için likidite yaratacak bir kurum olarak olu?turulan Uluslararas? Para Fonu?nun gerçekle?tirmeye çal??t??? amaçlar? ?öyledir:
Uluslararas? ticaretin geli?mesini sa?lamak üzere ülkelerde tam istihdam üretim seviyesine ula??lmas?.
Geli?me h?zlar?n?n art?r?lmas?.
Sabit kur sisteminin gerçekle?tirilmesi ve kurlarda istikrar?n sa?lanmas?.
Tek yönlü devalüasyonlar?n olanaklar oran?nda önlenmesi.
Ödemeler dengesi sorunlar?n?n çözümüne yard?mc? olmak için üye devletlere kredi verilmesi ve ticari serbestli?e kavu?turulmas?.
Kararl? kur politikas? ile ulusal para politikalar? aras?nda koordinasyon kurarak, kambiyo piyasalar?na istikrar kazand?r?lmas?.
Konvertibiliteden, çok yanl? ödeme sistemi ve uluslararas? uzmanla?madan tam yarar sa?lanmas?.
Fon?un ana sözle?mesinde yer alan bu amaçlar, döviz kuru istikrar?, döviz kontrolleri ve ithal k?s?tlamalar?n?n kald?r?lmas? ve yeterli uluslararas? likidite sa?lanmas? olmak üzere üç ana nokada odaklanmaktad?r. Döviz kuru istikrar?n?n sa?lanmas? için her ülke, ulusal paras?n? alt?nla tan?mlamakta ve parite döviz kurunu Fon?a bildirmektedir. Ancak önemli bir dengesizlik durumunda paritesini de?i?tirebilmektedir.
Döviz kontrolü ve ithalat k?s?tlamalar?n?n kald?r?lmas? ilkerine göre ülkeler, d?? ticaret k?s?tlamalar?na gitmeyeceklerdir. Bu amaçla Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anla?mas? (GATT) ve Avrupa Tediyeler Birli?i (EPU) olmak üzere iki anla?ma yap?lm??t?r. Avrupa paralar?n?n konvertibl olmas? üzerine EPU?nun da görevi bitmi?, yerine Avrupa Para Anla?mas? (EMA) yap?lm??t?r. Öte yandan ülkelerin kotalar?ndan olu?an fondan yap?lan çekmeler, ülkelere ek bir likidite olana?? yaratm??t?r.
Üye ülkeler, kotan?n %25?ini olu?turan alt?nla yapt?klar? ödemeyi, istediklerinde geri çekebilmekte, buna kar??l?k kredi dilimini meydana getiren %75?lik k?sm? ise IMF?in onay?yla kullanabilmektedirler. Üyelerin, IMF?den kredi sa?layabilmeleri, statü hükümlerine ve ?cra Kurulu?nun koydu?u esaslara ba?l? olarak ?u ?ekillerde olmaktad?r:
Normal çekme haklar?
Üye ülkeler, alt?n olarak yat?rd?klar? kat?lma paylar?n?, yani fondaki rezervlerini kullan?rlar. Daha sonraki krediler, kat?lma pay?n?n %200?ünü geçmemek ?art?yla verilir. Fondaki rezerv pozisyonlar?ndan (kotalar?ndan) arta kalan k?s?mdan verilen bu kredilerin kar??l???, ulusal parayla ve pe?in olarak ödenir.
Özel çekme haklar?
Üye ülkelerin devaml? artan ödemeler dengesi sorunlar?n?n normal çekme haklar? ile giderilememesi ve özel anla?malar (stand-by arrange ments) yap?lmaya ba?lanmas? üzerine 1970 y?l?ndan itibaren her üye ülke için belli miktarlarda özel çekme hakk? getirilmi?tir.
Alt?n kambiyo sisteminin yerine geli?tirilen bu sistemin esas? soyut bir birim olan SDR?dir (Special Drawing Right). Üyelerin bundan yararlanabilmeleri için para, maliye, d?? ticaret, ödemeler dengesi hakk?ndaki bilgileri sunmalar? ve gösterdikleri gerekçelerin IMF taraf?ndan hakl? bulunmas? gerekmektedir.
1990?lar?n ba?lar?nda 177 ülkenin üye oldu?u IMF?e Türkiye, 14 ?ubat 1947 tarihli ve 5016 say?l? yasayla kat?lm??t?r.
