Avrupa Birli?i
Avrupa Birli?i « Dünya Ekonomisi
1965'te Brüksel Antla?mas? ile kurulup 1967'de i?lerlik kazanan Avrupa Birli?i (EC), Avrupa'da var olan üç örgütü bir araya getirdi: Avrupa Kömür ve Çelik Toplulu?u (ECSC), Avrupa Ekonomik Toplulu?u (AET) ve Avrupa Atom Enerjisi Toplulu?u (Euratom). ECSC, kömür ve çelik sa?lanmas? konusunda ortak bir yol izlemek amac?yla 1952'de kurulmu?tu.
AET 1958'de üye devletlere ortak bir pazar olu?turmak ve mal, personel ve hizmetlerin serbestçe ta??nmas? amac?yla kuruldu. Euratom da 1958'de kuruldu, amac? atom enerjisinin bar??ç? amaçla kullan?m?n? sa?lamakt?r. Ba?lang?çta her örgütün de alt? üyesi vard?; Belçika, Fransa, Federal Almanya, Hollanda, Lüksembourg ve ?talya-"Alt?lar Avrupas?". Ayn? alt? ülke Avrupa Birli?i'nin de üyelerini olu?turuyordu. Avrupa Birli?i kendisini olu?turan kurulu?lar?n amaçlar?na uymaya sürdürdü ve kendi uzun vadeli hedefi olarak, ECSC, AET ve Euratom'um ayn ayn ba?arabilece?inden daha geni? kapsaml? uluslararas? politik i?birli?i sa?land?.
1 Ocak 1973'te ?ngiltere, ?rlanda ve Danimarka, Avrupa Birli?i'ne üye oldular. Yunanistan 1 Ocak 1981'de Avrupa Birli?i'nin onuncu üyesi oldu. ?spanya, Portekiz ve Türkiye'nin ileride üye olabilmeleri için görü?meler sürmektedir. ?u anda üye devlet say?s? 12'dir.
Kurulu?u
2. Dünya Sava??'n? izleyen yeniden kalk?nma döneminde ortaya ç?kan Avrupa i?birli?i dü?üncesi, ba?lang?çta Do?u-Bat? aras?ndaki anla?mazl?ktan geni? ölçüde etkilendi. Do?u bloku ülkelerinin kar?? ç?kt?ktan Marshall Plan?'n? uygulamak için 1948'de Avrupa Ekonomik ??birli?i Örgütü (EEC), 1949'da Avrupa Konseyi kuruldu. Bunlar? 1952'de ESCS izledi; bu tek tek hükümetlerden ba??ms?z olarak karar verebilen ilk uluslararas? kurulu?tu.
ECSC'nin barans? pek büyük olmad?. Özellikle Fransa'n?n geni? kapsaml? uluslararas? güçlere kar?? olmas? ve örgütün çelik endüstrisindeki kartellere kar?? durabilecek kadar güçlü olmamas? yüzünden, öncü niteli?inin getirece?i sonuçlara ula??lmad?ysa da ekonomi politikas? alan?nda i?birli?ine yönelik ilk ad?mlar at?ld? ve 1957'de Roma'da AET ve Euratom'un kurulmas?n? sa?layan anla?malar imzaland?.
AET, 1970'den önce bir ortak Pazar ve ortak bir tar?m politikas? gerçekle?tirmenin yollar?n? arad?, tam bir ekonomik bütünle?meye 1970'li y?llar içinde var?lacakt?. ECSC ile kazan?lan deneyimlerin ????? alt?nda, uluslararas? olma niteli?i bir ölçüde s?n?rland?. Yürütme organ? olan komisyon, karar verme süresi içinde haz?rl?k çal??mas? yapacak ancak, san kararlar Bakanlar Konseyi taraf?ndan verilecekti. Bu durum 1967'de Avrupa Konseyi'nin kurulmas?ndan sonra da geni? ölçüde sürdürüldü.
Örgütlenme
Bakanlar Konseyi, karar verme ve yasama görevini yürüten organ olarak genel ekonomi politikas?n? düzenler ve üye olmayan devletlerle anla?malar yapar. En yüksek yarg? organ?, Avrupa politikas?n?n ana çizgilerini belirlemek için y?lda üç kez toplanan devlet yöneticilerinin yan resmi görü?me organ? olan Avrupa Ko??seyi'dir.
Konseye ve Avrupa Parlamentosu'na sunulan öneri ve kararlar Avrupa Birli?i'nin etkin yürütme organ? olan Avrupa Komisyonu'nca haz?rlan?r. Komisyon'un, konsey karar?yla belirlenen çerçeve içinde ba??ms?z karar verebilme yetkisi vard?r. Yunanistan'?n da kat?lmas?yla komisyon, üye devletler taraf?ndan önerilen ve 4 y?l görevde kalan 14 üyeden olu?mâktad?r. Görev da??t?m? komisyonun kendi içinde yap?l?r.
Avrupa Birli?i'nin sürekli bir merkezi yoktur, toplant?lar Brüksel, Lüksembourg ya da Strasburg'ta düzenlenir. Avrupa Parlamentosu ayda bir kez Strasburg ve Lüksemburg'da toplan?r. 1979'dan bu yana do?rudan seçimlerin yap?ld??? parlamentonun 410 üyesi vard?r.
Ulusal devletlerden Avrupa Birli?i'ne geçen yetkilerin ço?u konseyde ve komisyonda toplan?r; hiçbir yasama yetkisi olmayan yaln?z dan??ma ve denetleme i?levi olan parlamentonun yetkisi oldukça azd?r. Bununla birlikte parlamento, komisyonu istifaya zorlama ve konseyin haz?rlad??? bütçeyi geri çevirme yetkisiyle bask? uygulayabilir. Parlamento bu yetkiyi 1979'da kullanm??t?r.
Avrupa Birli?i'nin Lüksembourg'da adalet mahkemesi biçiminde bir yarg? organ? bulunur. ?ki gruba ayr?lan mahkeme, Avrupa Birli?i'nin yapt??? anla?malar?n uygulanmas?n? denetler ve topluluk içindeki kurumlar, üye devletler ve bireyler aras?ndaki anla?mazl?klarda karar verir. Mahkeme üye devletleri Avrupa Birli?inin kararlar?na uymaya zorlayabilir. Önemli kararlar?n al?nmas?nda ço?unlukla fikir birli?i gerekir, ancak baz? durumlarda, bu durumda yetkili olan ço?unlu?unun oylama gerek vard?r. Fransa, Federal Almanya, ?ngiltere ve ?talya'n?n onar, Hollanda ve Belçika'n?n be?er, Danimarka, Yunanistan ve ?rlanda'n?n üçer, Lüksembourg'un iki oy hakk? vard?r.
Çok uzun süren toplant?lar art?k normal süreye inmi? ve ço?unlukla uzla?ma yoluyla sa?lanan kararlar güç de olsa al?nabilmektedir. Avrupa Birli?i'nin, ekonomik yap?lan oldukça farkl? olan 10 üyesi aras?nda karar verme i?leminin giderek daha da zorla?aca?? ve fikir birli?i ilkesinden vazgeçmek zorunda kal?nabilece?i san?lmaktad?r. Bu durumda üyeler aras?ndaki birli?in korunup korunamayaca?? belli de?ildir.
??leyi?
?ngiltere'nin Birlik'e geç üye olmas? en büyük iki üye devlet olan Fransa ve Federal Almanya'n?n etkinli?i kendilerinde toplamalar?na yol açm??t?r. ?ki ülke birlikte, Avrupa Birli?i üyelerinin toplam?n?n üçte ikisini ellerinde tutuyorlard? ve ayn? zamanda ekonomik yönden en güçlü olan ülkelerdi.
Federal Almanya ve Fransa aras?ndaki anla?ma öteki ülkeleri pek çok konuda oldu bit tiye getiriyordu. Bu durum, küçük devletler aras?nda geni? ölçüde huzursuzlu?a neden oldu. ?ngiltere toplulu?u kat?ld???nda, büyük güç olma niteli?ini çoktan yitirmi?ti ve Federal Almanya ile Fransa'n?n üstünlü?ünde önemli bir azalma olmad?.
Tar?m Politikas?
De?i?ik ekonomik sektörlere gösterilen ilginin ölçüsü konusunda Avrupa Birli?i kendi ?çinde çeli?kilere dü?mektedir. Avrupa Birli?i bütçesinin dörtte üçü, i?gücünün %10'undan az?n? kar??layan tar?m sektörü için ayr?lm??t?r.
Tar?m politikas?n?n amac?, yeterli üretim de?i?meyen fiyatlar, yiyecek sa?lanmas? ve çiftçiler için uygun bir gelirdir. Bu amaçlara ula?mak için Avrupa Birli?i belli ürünlerin taban fiyatlar?n? dondurmu?tur. Bununla birlikte belirlenen düzeyler gerekenden fazla üretim yap?lmas?na neden olmaktad?r. (tereya?? üretiminde oldu?u gibi)
Ba?ka bir olumsuz etken de payla?t?rmadaki e?itsizliktir. Az say? da küçük çiftçi ve belli ürünlerin al?nd??? verimli geni? çiftlikler. Bu tar?m politikas?, 1970'e kadar Avrupa i?birli?i alan?nda bir ba?ar? olarak nitelendirildi. 1970'lerde ortaya ç?kan ekonomik durgunluk görüntüyü de?i?tirdi. Akaryak?t ve gübre fiyatlar? yükselirken, tar?mdaki fiyatlar dü?tü. Ürün fazlas?ndan ve fiyatlardaki dü?ü?ten kurtulmak için getirilen önlemler yeterince ba?ar?l? olmad?.
Avrupa Birli?i bütçenin tar?m politikas?, ekonomik politikan?n büyük bir bölümü, ekonomideki öteki alanlar?n zarar?na tar?m politikas?na ayr?ld?. Avrupa Birli?inin iflas etmemesi için tar?ma ayr?lan pay?n azalt?lmas? zorunludur.
Komisyon, tar?m harcamalar?n?n art???n? durdurmay? ve böylece artacak paray? yöresel fona ve artan i?sizlik gibi toplumsal sorunlar kar??lama fonuna ay?rmay? istemektedir. Bu politikan?n uygulanmas? bakanlar konseyinin etkisiyle büyük ölçüde engellenmektedir. Üye ülkelerin tar?m bakanlar? kendi tar?m ödeneklerini azaltmad?kça, Avrupa Birli?i tar?ma ayr?lan büyük harcamalar?n?n azalt?lmas? için çok az ?ey yap?labilir.
Vergiler
Ortak bir pazar kurulmas? için d??al?m vergilerini kald?rmak ve birbirine benzer ulusal bir vergi düzenlemesi getirmek gerekiyordu. 1968'de AET içinde yap?lan ticarette gümrük vergileri tümüyle kald?r?ld? ve ayn? zamanda AET d??? uygulanacak bir gümrük tarifesi getirildi.
Vergi konusu daha da zordu. En akla uygun önlem Frans?z vergi iadesi ya da katma de?er vergisi sisteminin getirili?iydi. Uygulanan oran de?i?mekle birlikti, bu 1972'den beri bütün üye devletlerle geçerlidir.
Davran?? Özgürlü?ü
Mallar?n serbestçe ta??nmas? konusuyla ilgili s?n?rl? da olsa bir ilerleme sa?land?. Ülke içi gümrük vergileri ortadan kalkmakla birlikte gümrükle ilgisi olmayan çok say?da engel vard?r. Tüm üye ülkelerde serbest yerle?me hakk? yasal olarak kabul edilmi?ti ancak, burada hala mesleki niteliklerin farkl? ülkelerde kabul edilme durumu gibi pek çok sorun vard?r.
Serbest yolculuk olanaklar? ve herhangi bir üye ülkede çal??ma hakk? ile birlikte ki?ilerin hareket özgürlü?ü de vard?r. Avrupa Birli?i'ne üye ülkelerde ya?ayanlar, her yerde i?sizlik sigortas?, vergi ve sa?l?k konusunda yasal olarak ayn? haklardan yararlan?r.
Sermayenin serbestçe yer de?i?tirmesi henüz bir kuram a?amas?ndad?r. Avrupa Birli?i'nin henüz gerçekle?memi? amaçlar?ndan bir olan ekonomik ve mali i?birli?i kurulmas?n? sa?lamak amac?yla üyeler kambiyo kurlar? konusunda i?birli?ine varmak için çal??maktad?r. Özellikle, sermaye yat?r?mlar?n?n kar sa?layan birkaç alanda toplanaca?? ya da de?ersiz dövizlerle spekülasyon yaratmak için kullan?laca?? endi?esiyle sermayenin serbestçe yer de?i?tirmesi engellenmektedir.
Bölgesel Politika
Avrupa Birli?i içinde belli bölgeler baz? yönlerden geli?memi?tir. Bu yüzden Avrupa Komisyonu 1975'te i?lerlik kazanan bölgesel fonu kurmu?tur. Fondaki en büyük pay ?talya'n?nd?r. Özellikle ?talya'n?n güneyinde yoksulluk, yüksek oranda i?sizlik, kötü yerle?me ko?ullan ve yanl?? geli?mi? yap? s?k?nt?s? çekilmektedir.
Fonun para kaynaklar?n?n da??l?m?ndaki çarp?c? özellik, Fransa ve ?ngiltere gibi oldukça zengin ülkelerin, Yunanistan gibi geli?me yönünden geri ülkelerden daha büyük paylan olmas?d?r. Buna benzer bir soruna, daha da büyük ölçüde, Avrupa Birli?i'nin tar?ma yönelik desteklemelerinin bölgesel da??l?m?nda rastlan?r.
1980'de Paris Havzas?, Kuzeydo?u Almanya ve Güneydo?u ?ngiltere'dekiler gibi geli?mi? tar?m alanlar?, Kuzeydo?u ?talya ve Güney Fransa gibi alanlarda %60'?n üzerinde Sicilya'dan %100'ün üzerinde daha fazla destek görmekteydiler.
Genel Görünüm
?ngiltere'nin toplulu?a kat?lmas? ülkede geni? tepkiyle kar??land?. Norveç halk? ise yap?lan oylamada üyeli?e hay?r deyince bu ülke toplulu?a kat?lmad?. Sol görü?lü ülkeler, örgütün büyük kapitalist ülkeler için bir araç oldu?unu ileri sürerek Avrupa Birli?i'ne kar?? ç?kmalar?n?n yan? s?ra, ulusal etkinli?inin s?n?rlanaca?? ve eski ulusal geleneklerin yok olaca??ndan korkan sa? görü?lü ülkeler de örgüte kar?? ç?kmaktad?rlar.
Yunanistan'daki muhalefet, güçlü Avrupa ekonomileriyle birle?menin zay?f sekt6rlerde i?sizli?e yol açaca??ndan korkmaktad?r. Ulusal hükümetler etkin ç?kar gruplar?na, özellikle çiftçi birliklerine kar?? her zaman duyarl? olmu?lard?r. Tar?m konusunda daha fazla önemi olan baz? ülkelerin üyeli?e al?nmas? bunu daha da büyük bir sorun durumuna getirecektir.
Bat? Avrupal? ?arap üreticileri ve sebze yeti?tiricileri Türk, Yunan, ?spanyol ve Portekiz ürünlerinin rekabetinden korkmaktad?rlar. Genelde, 1970'lerde ba?layan ciddi ekonomik bunal?m Avrupa Birli?inin görev yapmas?n? daha da zorla?t?rmaktad?r. 1980'de Avrupa Birli?i içindeki toplam i?siz say?s? 8 milyona ula?m??t?r.
Enflasyon, yüksek faiz oranlan ve artan uluslararas? rekabet, ekonomik durgunlu?u art?rmaktad?r. Bu durumda hükümetler, Avrupa'n?nkinden çok, kendi ulusal ç?karlar?na yönelme e?ilimindedirler. Ne ölçüde olursa olsun, Avrupa Birli?i için destek fonlar? k?sa dönemde haz?r olmayacakt?r, bu da tar?mdan çok öteki ekonomik sektörleri özendirmeyi amaçlayan politikan?n pek ba?ar? ?ans? olmad??? anlam?na gelir.
Avrupa'da ekonomik birle?me ulusal ekonomilerdeki durgunluk nedeniyle yava?lad?. Avrupa Birli?i içinde ekonomik ve politik bir birlik olu?turulmas? her zamankinden daha uzak görünmektedir. Avrupa Birli?i, ekonomik bir güç olarak yaln?z Avrupa'da de?il, ayn? zamanda Üçüncü Dünya Ülkelerinde de giderek önem kazanmaktad?r.
Do?u Avrupa, ?skandinavya, Akdeniz ülkelerinin ço?u ve geli?mekte olan birçok ülkeyle ili?kiler korunmaktad?r. De?i?ik ülkelerle ortakl?k anla?malar?, serbest ya da öncelikli ticaret anla?malar? gibi çe?itli anla?malar? yap?lmaktad?r.
