Viyana Okulu
Viyana Okulu « Ak?mlar ve Teoriler
Viyana Okulu veya Avusturya Okulu bir akademik müessesenin ötesinde bir muhakeme yolu, bir analiz tekni?i, bir ara?t?rma program? ve di?er ekonomi dü?ünce okullar?ndan farkl? bir teorik sistemdir.
Viyana Okulu birçok önemli yönüyle klasik ekonomiden, tarihçi okuldan ve Marksist, kurumsal ve matematiksel ekonomiden ayr?lmaktad?r. Di?er taraftan Viyana Okulu'nun birçok ilkesi neoklasik ve modern ekonomiye girmi? bulunmaktad?r.
Viyana Okulu'nun kurucusu 1871'de Principles of Economics ve 1883'de Problems of Economics and Sociology kitaplar?n? yay?nlayan Carl Menger'dir. Viyana ekonomisi, grubun bütün üyeleri taraf?ndan kabul edilen yeknesak bir sistem de?ildir.
?kinci ku?ak say?lan Eugen von Böhm Bawerk ve Friedrich von Wieser birçok konuda birbirlerinden ve Carl Menger'den farkl? görü?lere sahiptir. Bu itibarla Viyana Okulu'nu bütün üyelerin kat?ld??? doktrinlerle tan?mlamak zorla?maktad?r.
1890'l? y?llarda dört konu okulun özelli?ini göstermekteydi: Marjinalizm, azalan marjinal fayda, maliyetlerin vazgeçilen fayda ?eklinde ifadesi ve koplemanter faktörlere de?er atfetme. Daha sonraki y?llarda metodolojik endividüalizme ve subjektivizme a??rl?k verilmi?tir. Daha geni? olarak ifade etmeye çal???rsak, Viyana Okulu'nun üyeleri metodoloji ve de?er teorisinde ortak görü?lere sahip olmakla beraber, kapital, konjonktür, ekonomik hürriyet konular?nda farkl? görü?lere sahiptir.
Avusturya Okulu'nun de?er teorisi hakk?ndaki birçok ilkesi daha önceki baz? ekonomistler taraf?ndan zikredilmi?tir. Faydan?n, k?tl?kla bir arada incelenmesi Galiani (1750), Condillac (1776), Walras (1831), Lloyd (1834), Dupuit (1844) ve özellikle Gossen (1854) taraf?ndan yap?lm??t?. Bu yazarlar?n büyük bir k?sm? azalan marjinal fayda kanununu tam anlam?? bulunmaktayd?.
Faydaya uygulanmamakla beraber marjinalizm kavram? von Thünen (1826) ve Cournot (1838) taraf?ndan geli?tirilmi?ti. Ancak, bu öncüler ile Menger aras?ndaki önemli fark, bütünle?mi? bir teorik sistem kurmam?? olmalar?d?r.
Menger'le ayn? zamanda ya?am?? olan William Stanley Jevons (1862 ve 1870) ve Leon Walras (1873) ayn? temel varsay?mlar üzerinde bir dedüktif sistem kurmu?tur. Aradaki fark Jevons ve Walras'?n matematik i?aretler kullanm?? olmalar?d?r.
Böhm Bawerk ve Wieser'in yay?nlar? Viyana ekonomisinin dünya çap?nda yay?lmas?na yol açm??t?r. Sonraki ku?aktan Ludwig von Misas ve Firedrich von Hayek ?ngiltere'de ve Amerika'da uzun y?llar ders vermi? ve etkili olmu?lard?r. Viyana Okulunun ana prensipleri:
Metodolojik endividüalizm: Ekonomik olaylar?n aç?klanmas?nda ki?ilerin aksiyonlar?na a??rl?k verilmektedir; gruplar ancak üyelerinin aksiyonlar?yla etkili olmaktad?r.
Metodolojik subjektivizm: Ekonomik olaylar?n aç?klanmas?nda ki?ilerin muhakemeleri ve tercihleri bilgilerine veya sahip olduklar?n? zannettikleri bilgilere ve d?? geli?meler hakk?ndaki beklentilere ve kendi aksiyonlar?n?n sonuçlar?na ba?l? bulunmaktad?r.
Marjinalizm: Bütün ekonomik kararlarda de?erler, maliyetler, gelirler, prodüktivite vs. toplama ilave edilen veya toplamdan ç?kar?lan son birimin veya son parçan?n önemiyle belirlenmektedir.
Zevkler ve tercihler: Mal ve hizmetlerin fayda ?eklindeki subjektif de?erlemesi bunlar?n talebini belirlemektedir; bu suretle piyasa fiyatlar? fiili ve potansiyel tüketicilerden etkilenmektedir. Tüketilen her mal ve hizmetin azalan marjinal faydas?, tüketicilerin gelirlerinin çe?itli kullan?mlar aras?ndaki da??l?m?n? etkilemektedir.
F?rsat maliyeti: Buna Wieser'in "maliyetler kanunu" da denmi?tir. Vazgeçilen en önemli alternatif f?rsat?n maliyeti, üretim hizmetlerinin feda edilen alternatif yerine ba?ka bir gaye için kullan?lmas? halinde, üreticilerin veya di?er ekonomik ajanlar?n hesab?nda esas al?nmak tad?r.
Tüketimin ve üretimin zaman yap?s?: Tasarruf karar? yak?n, uzak ve belirsiz gelecekteki tüketim hakk?nda bir zaman tercihi aksettirmektedir. Yat?r?m ise belirli girdilerin daha uzun zaman gerektiren üretim süreçleri vas?tas?yla daha fazla ür.n elde etmek için yap?lmakta d?r. Bu son prensip BöhmBawerk'in sermaye teorisin deki iki temel prensibi ifade etmektedir. Gelece?in daha dü?ük de?erlendirme perspektifi tüketicilerin gelecekteki tüketimin beklenen faydas?n? iskonto etmeye uyarmaktad?r. Bu itibarla gelirin tüketilmemesi olan tasarruf ve sermaye arz? k?tt?r. Üretimin dolayl?l???, yani emek ve toprak gibi prodüktif hizmetleri daha uzun üretim dönemlerinde kullanmak (yat?r?m) bu hizmetleri daha prodüktif hale getirmektedir. Sermaye talebi bundan kaynaklanmaktad?r. Mises'in ortaya atm?? oldu?u iki prensip oldukça tart??mal?d?r.
Tüketicinin egemenli?i: Tüketicilerin mal ve hizmet efektif talebine do?rudan yapt?klar? etki ve serbest rekabet piyasalar?nda olu?an fiyatlar vas?tas?yla üreticilerin ve yat?r?mc?lar?n üretim planlar? üzerinde dolayl? olarak yapt?klar? etki, bir gerçek olman?n ötesinde bir amaçt?r. Bu amac?n gerçekle?mesi devletin piyasalara müdahalesinden, sat?c?lar?n ve al?c?lar?n muhakemelerini kullanarak mal ve hizmetlerin miktarlar?, kaliteleri ve fiyatlar? konular?ndaki özgürlüklerini s?n?rland?rmas?ndan kaç?nmay? gerektirmektedir.
Siyasal endividüalizm: Ki?ilere tam bir ekonomik özgürlük verildi?i zaman siyasal ve moral özgürlük mümkün olmaktad?r. Ekonomik özgürlü?ün k?s?tlanmas? ergeç devletin cebri faaliyetlerinin siyasal sahada artmas?na ve 19. yüzy?lda kapitalist toplumlar?n eri?mi? oldu?u temel ki?isel özgürlüklerin zay?flamas?na ve ortadan kalkmas?na yol açmaktad?r.
Viyana Okulu'nun ikinci ku?a?? aras?nda Böhm Bawerk ve Wieser, üçüncü ku?a?? aras?nda da Von Mises, Schumpeter, Hans Mayer ve Alfred Amonn, dördüncü ku?ak aras?nda ise Friedrich Von Hayek, Gottfried Haberler, Fritz Machlup, Oscar Morgenstern ve Paul Rosenstein Rodan en tan?nm??lar?d?r.
