Neo-Klasik Ekonomi
Neo-Klasik Ekonomi « Ak?mlar ve Teoriler
?ngiltere'de Alfred Marshall, Fransa'da Léon Walras ve Avusturya'da Carl Menger etraf?nda olu?an okullar? içine alan bir genel dü?ünce çerçevesidir. Neo-klasik ekonominin en önemli özelli?i piyasa olaylar?yla ilgili geni? kategorileri ki?isel dü?üncelere indirgemesi, ekonomi biliminin alternatifler aras?nda sübjektif seçim yapman?n, ki?inin temel aksiyonuna ba?l? bulundu?unu iddia etmesidir.
Neo-klasik ekonomi, de?er teorisi konusunda 19. yüzy?l?n sonlar?na do?ru ortaya ç?kan marjinal devrim ile ba?lam??t?r. Neo-klasik ekonomi tek bir dü?ünce okulu de?ildir, yukar?da ad? geçen üç tan?nm?? ekonomistin etraf?nda olu?an alt-okullar?n kar???m?d?r. Bu alt-okullar?n ortak yanlar?, piyasa süreçlerini koordine eden özellikleri piyasada ki?ilerin planlar? ve sübjektif de?erleriyle aç?klamaya verdikleri a??rl?kt?r. Ki?iler piyasada teknolojik bilgi, sosyal al??kanl?klar ve uygulamalarla kaynaklar? n k?tl??? gibi zorlay?c? faktörlerin etkisi alt?nda de?erlendirme yapmaktad?r.
?ngiltere'de Marshall'?n 1885'te Cambridge Üniversitesi politik ekonomi kürsüsüne atanmas? Cambridge Okulu'nun ba?lang?c?n? olu?turmaktad?r. Bu Neo-klasik ekonomi varyant? klasik ekonominin geçmi?teki katk?lar?na, özellikle David Ricardo ve John Stuart Mill'in katk?lar?na süreklilik getirmi?tir.
Marshall 1890'l? y?llarda yay?nlanan Principles of Economics adl? kitab?nda, mallar? n normal fiyatlar?n? belirleyen kuvvetlerin sanayiler içinde ya?am kavgas? veren firmalar çerçevesi içinde arz ve talep vas?tas?yla aç?klanabilece?ini ispat etmi?tir. Marshall'?n taraftarlar? A.C. Pigou, D.H. Robertson, Ralph Hawtrey ve bir dereceye kadar John Maynard Keynes'ten olu?maktad?r.
1930'lu y?llarda Keynes eski üstad?n?n aleyhine dönmü? ve sübjektif de?erlendirmelerin koordinasyonu bozan süreçlere, i?gücü i?sizli?ine ve sermayenin eksik kullan?lmas?na yol açabilece?ini vurgulam??t?r. Fransa'da Walras 1874'te yay?nlad??? Elements of Pure Economics adl? kitab? ile genel denge okuluna kurmu?tur.
Vilfredo Pareto'nun 1896-1897 y?llar?nda yay?nlad??? Cours d'Economie Politique kitab?yla bu okul ?sviçre'nin Lausanne ?ehrinde geli?mi?tir. Di?er taraftan Walras'?n baz? ö?retileri A.L. Bowley'in Mathematical Groundwork of Economics (1924) kitab? arac?l???yla ?ngiltere'ye geçmi?tir.
Marshall gibi, Walras ve okulu piyasa fiyat belirlenmesinin arz ve talebiyle me?gul olmu?tur; fakat Walras Marshall'dan ileri giderek bütün piyasalar?n e?-anl? olarak dengede olabilece?i matematik ?artlar? incelemi?tir. Avusturya'da Carl Menger 1871'de yay?nlad??? Principles of Economics kitab?yla Avusturya Okulu'nu kurmu?tur.
Viyana Üniversitesi profesörlerinden Friedrich von Wieser, Eugen von Böhm-Bawerk ve daha sonra Ludwig von Misse ve Friedrich A. von Hayek onun ö?retilerini geni?letmi?lerdir. Marjinalist ekonominin temel konusu ki?inin bir mal?n veya hizmetin de?erini tahmin ederken o birimden vazgeçmesi halinde tatmin edilmemi? en dü?ük de?erdeki kullan?ma ba?l?d?r.
Jevons, Marshall ve Walras ki?inin mülkiyetinde bulunan arz miktar?yla hissedilen sübjektif tatminin ?iddeti aras?ndaki ili?kiyi kabul etmi?lerdir. Fakat her tercihin vazgeçilen bir f?rsat ile ilgili oldu?u fikrini geli?tiren Avusturya Okulu ve daha sonra 1930'lu y?llarda London School of Economics'teki ekonomistler olmu?tur. Bundan hareketle Neo-Klasik Okul her harcama yönünde, harcanan marjinal dolar?n sa?lad??? tatminin e?it olmas? halinin bulunmas? için sürekli kar??la?t?rma ve ikameler yolu ile piyasada rasyonelli?i tan?mlam??t?r. Fiyatta bir yükselme sonunda ikame mekanizmas? harekete geçmekte, pahal? mal?n yerine daha ucuz alternatifler ikame olmaktad?r.
Marshall'?n tan?m?n? yapt??? ikame prensibine göre fiyat yükseldikçe ki?isel talep asla artmamaktad?r. Bu prensibe bir numaral? talep kanunu denmi?tir. ?kinci talep kanunu, piyasan?n uyum sa?lamak için gerektirdi?i zaman ne kadar uzunsa, ikame etkisinin o kadar büyük oldu?unu ifade etmektedir. ?kame kavram? sosyal bilimlerin en radikal fikirlerinden biridir ve ulusal ihtiyaçlar?n sabit oldu?unu iddia edenleri ele?tirmek için kullan?lm??t?r. Arz k?sm?nda üreticiler, piyasada ya?amlar?n? devam ettirmek için bir arz miktar?n? en ucuz üretme yolunda, kaynaklar aras?nda ikamelerde bulunmaktad?rlar.
Marshall'?n geli?tirmi? oldu?u firmalar ve endüstriler modelinde, beklenmedik talep kaynaklar?na ba?l? olarak üretimi tedrici ?ekilde ayarlama mecburiyeti çerçevesinde, firmalar k?sa dönemde kapasitelerini daha yo?un bir ?ekilde kullanacak ve uzun dönemde kapasitelerini de?i?receklerdir. Zaman geçtikçe firmalar hem büyüklük, hem de organizasyon bak?m?ndan daha esnek hareket edebilmekte, arz ve talep aras?ndaki denge daha esasl? bir ?ekilde olu?maktad?r.
Ekonomik organizasyonla ilgili yeni ?ekillerin ö?renilmesinin ve ke?fedilmesinin ölçek ekonomilerine yol açt??? öne sürülmü?tür. Birinci arz kanununa göre fiyat ne kadar büyük olursa, arz miktar? ndaki art?? da o kadar büyük olmaktad?r. ?kinci arz kanununa göre belirli bir fiyat art???na tekabül eden arz miktar? art???, piyasan?n uyum sa?lamas? için geçen zaman ne kadar uzunsa o kadar fazla olacakt?r.
Neo-Klasik ekonomide ba?ka kaynaklarla bir arada kullan?lan bir kayna??n de?erini tespit ederken marjinal prodüktivitelerine bak?lmaktad?r. Bir kayna??n marjinal prodüktivitesini bulmak, di?er faktörleri sabit tutmak ve söz konusu faktörün miktar?n? de?i?tirmek suretiyle üretimde meydana gelen de?i?meleri tespit etmek gerekir. Faktörün bir birimini azaltmak suretiyle üretim ne kadar artarsa, faktörün marjinal ürünü o kadar büyük olacakt?r.
1898'de Phillip Wicksteed, pozitif veya negatif ölçek ekonomileri mevcut olmad??? takdirde, her faktöre marjinal ürünü kadar bir pay verildi?inde bütün faktörlerin ortak ürüne tamamen da??t?lm?? olaca??n? göstermi?tir. 1920'li y?llarda Neo-Klasiklerden Paul ve Douglas, 1960'l? y?llarda Robert Solow Amerika'da ki?i ba??na gelirin büyümesine emek, sermaye ve inovasyonun katk?katk? lar?n? ölçebilmek için faktör fiyatlar? teorisini kullanm??lard?r.
Douglas, 1934 y?l?nda yay?nlad??? Theory of Wages kitab?nda i?çilerin milli gelirden ald??? nispi pay?n zaman içinde de?i?mi? oldu?unu tespit ederek, kapitalizmin geli?mesiyle i?çi s?n?f?n?n daha az bir pay alaca?? yolundaki Marksist iddiay? büyük çapta çürütmü?tür.
Neo-Klasik ekonomi politikas? analizinin büyük bir k?sm?n? ekonomik etkinlikle ilgili özel bir kavrama ba?lamaktad?r. A politikas?n?n belirli bir amaç için B politikas?ndan daha az kaynak gerektirdi?i gösterilirse, bu takdirde A politikas? B politikas?na tercih edilmekte ve daha etkin oldu?u ifade edilmektedir. Piyasa fiyatlar?n?n de?er indeksleri oldu?unu varsaymakla, Neo-Klasik ekonomistler programlar?n maliyet ve faydalar?n? de?erlendirmektedir. Maliyetlerine göre daha fazla fayda sa?layan politikalar ekonomik bak?m?ndan daha etkilidir.
?srail Kirzner, Murray Rothbard ve Ludwing Lachmann gibi modern Avusturya Okulu temsilcileri, f?rsat maliyetinin ölçme te?ebbüslerine kar?? ç?kmakta, piyasa fiyatlar?n?n denge fiyatlar? oldu?u varsay?m?n?n yanl?? oldu?unu iddia etmekte, böylece maliyet-fayda analizinin metodolojik temelini reddetmektedirler.
Özet olarak denebilir ki, Neo-Klasik Okul çe?itli kavramlar çerçevesinde piyasan?n i?lemesini arz ve talep kuvvetleriyle aç?klamaktad?r. Ekonomik etkinlik kavram?yla Neo-Klasik ekonomi, hükümet politikalar?ndan baz?lar?n?n israf say?labilece?ini, daha ucuz alternatifler göstermek suretiyle ispat etmeye çal??maktad?r.
