Karma Ekonomi
Karma Ekonomi « Ak?mlar ve Teoriler
Karma ekonomi, iki evrensel ekonomik sistem olan "kapitalizm" ve "sosyalizm" aras?nda yer alan, fakat özü itibariyle kapitalist sistemin özelliklerini ta??yan bir ekonomik düzendir. Karma ekonomi düzeninin ça?da? kapitalizmin uygulamada vard??? yeni bir a?ama de?il, tamamen ba??ms?z üçüncü bir sistem oldu?unu savunan görü?ler de vard?r.
Karma ekonomi düzenini benimseyenlere göre kapitalist düzen liberalizme dayanmaktad?r. Bu toplumsal görü?te ki?inin haklar? ve ç?karlar? her ?eyin üstünde tutuldu?undan toplumun ç?karlar? ihmal edilmektedir. Kapitalizmin kar??s?nda yer alan "sosyalizm"de ise, toplumun ç?karlar? her türlü ki?isel ç?kar?n üstünde tutulmaktad?r. Oysa "karma ekonomi" düzeninde, an?lan iki sistemin ta??d??? temel çeli?kiler çözülmü?, yani kamu yarar?yla ki?isel ç?kar ba?da?t?r?lm??t?r.
Buna göre, ki?i ne her ?eyin üstünde tutulmakta, ne de topluma feda edilmektedir. Ancak ki?ilerin ç?karlar?yla toplumun ç?karlar?n?n çat??mas? halinde toplumun ç?karlar? öncelik kazanmakta ve ki?inin baz? temel haklar? k?s?tlanmaktad?r. Örne?in, ki?inin mülkiyet ve miras haklar?, baz? durumlarda kamu yarar? nedeniyle yasalarla s?n?rland?r?lmaktad?r.
Karma ekonomi düzeninde hangi mallar?n ne miktarda üretilece?i, yani kaynak da??l?m? sorununun çözümünde, tüketici tercihleri esas al?nmaktad?r. Fakat, kaynaklar?n etkin kullan?m? aç?s?ndan, birçok alanda piyasa fiyatlar?n?n bu tercihleri do?ru olarak temsil etmedi?i görülmektedir. Bu durumlarda devlet, "toplum tercihlerine uygun üretimi sa?lamak gayesiyle piyasa mekanizmas?n? düzeltici" önlemler almaktad?r. Böylece, tekelle?meyi önlemek, herkese çal??ma olana?? sa?lamak, gelir da??l?m?ndaki dengesizli?i azaltmak, i?çi-i?veren ili?kilerini düzenlemek gibi temel hedeflere yönelik önlemlerle, ekonominin istikrar içinde büyümesini sa?lama görevini yüklenmi? bulunmaktad?r.
Geli?mekte olan ülkelerde sermaye, teknik bilgi, giri?imci ve yeti?mi? i?gücü k?tl???n?n yaratt??? darbo?azlar?n k?sa sürede a??lmas? için, "planl? bir karma ekonomi" düzenine ihtiyaç duyulmaktad?r. Kaynaklar?n israf?n? önlemek ve sosyal adalet içinde h?zl? kalk?nmay? ba?armak için ba?vurulan bu planlama, kamu kesimi için emredici, özel sektör içinse yol gösterici bir nitelik ta??maktad?r.
Örne?in, 1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasas?'n?n 166. maddesi, "ekonomik, sosyal ve kültürel kalk?nmay?, özellikle sanayinin ve tar?m?n yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu biçimde h?zla geli?mesini, ülke kaynaklar?n?n döküm ve de?erlendirilmesini yaparak verimli ?ekilde kullan?lmas?n? planlamak, bu amaçla gerekli te?kilat? kurmak" görevini devlete vermi?tir.
Türkiye'de uygulanan bu "planl? karma ekonomi" düzeninde, özel mülkiyet ve giri?im serbestisi, ki?inin temel haklar? olarak Anayasa'da yeralmaktad?r. Ancak devlet, ki?i haklar?n? Anayasa ve ba?l? yasalar çerçevesinde, kamu yarar? nedeniyle s?n?rlama yetkisine sahiptir.
Karma ekonomi doktrini, büyük ölçüde çe?itli ülkelerdeki uygulamalar?n sonucunda ortaya ç?km?? bir sentezdir. Tarihi geli?im içinde önce "karma ekonomi" anlay???n?n farkl? uygulamalar? ya?anm??, daha sonra bu düzenin dü?ünce sistemi geli?meye ba?lam??t?r. XX. yy'?n sonuna yakla??l?rken, Türkiye dahil, dünya ülkelerinin ço?unda "karma ekonomi sistemi" benimsenmi?tir. Ancak, her ülkede düzeni belirleyen kurumlar?n yeri ve önemi de?i?ti?inden, sistemin "saf" ?ekline uyan örne?e rastlanmad??? söylenebilir.
